ამბობენ, ყოველ ერს თავისი ნიშა აქვსო. ალბათ, ეს მართალიცაა. ქართული ერის გენია სწორედ ცეკვაშია. მართალია, სხვადასხვა ქვეყნებს თავიანთი ტრადიციული ცეკვები გააჩნიათ, მაგრამ სხვებისგან განსხვავებით, ქართული ცეკვა არც ერთ მათგანში არ მეორდება. მას მრავალსაუკუნოვანი ისტორია აქვს. ჩვენი ტრადიციული ცეკვის თითოეულ ილეთსა თუ მოძრაობას თავისი შინაარსი გააჩნია. ქართველები ცეკვაში ქართულ სულს ძერწავენ. ცეკვის დროს ქალი კაცისგან გარკვეულ დისტანციას ინარჩუნებს-ეს ოდითგანვე ქართველი მანდილოსნის კდემამოსილებაზე მეტყველებდა.
თამამად შეიძლება ითქვას, რომ ქართულ ცეკვას საქართველოს გარდა მსოფლიოშიც დიდი აღიარება აქვს მოპოვებული. ქართულ ანსამბლებს უცხოურ სცენებზეც მრავალჯერ დაუნთიათ ცეცხლი. მართლაც, სხეულის მოძრაობით მაყურებლის აღტაცება ნამდვილად ღვთის ნიჭია, რაც ყველას არ შეუძლია. ქართულ ცეკვას ქართველისავით უცხოელი ვერასდროს იცეკვებს. ამ ყველაფრიდან გამომდინარე კი, კარგი იქნება თუ ქართველებს ქართული ცეკვის ცოდნასთან ერთად, მისი ისტორიაც ეცოდინებათ. მით უფრო, რომ ქართული ცეკვა როგორც ქართველების, ასევე კონკრეტულად თითოეული კუთხის წარმომადგენლების ხასიათზე მეტყველებს.
საინფორმაციო სააგენტო „თბილისი თაიმსი“ რამდენიმე გავრცელებული ქართული ცეკვის მოკლე ისტორიისა და შინაარსის შესახებ მოგიყვებათ.
,,ცეკვა ქართული“: ,,ქართული” ჩვენს დრომდე მოღწეული რომანტიკული ხასიათის წყვილთა ცეკვებიდან უძველესია. ეს ცეკვა ქართული ხალხური ქორეოგრაფიის მწვერვალად შეიძლება ჩაითვალოს. ქართული ცეკვა – სადარბაზო, სატრფიალო, საარშიყო, ქალ-ვაჟთა უძველესი, რომანტიკული შინაარსის წყვილური ცეკვაა. ქართულის ქორეოგრაფიული დადგმა სცენისთვის განხორციელდა, მაგრამ ძალზედ განსაზღვრული წესებითა და ქალსა და მამაკაცს შორის ურთიერთობის თანმიმდევრობით სრულდება. იგი 5 ნაწილისგან შედგება, სადაც კაცი ქალს იწვევს საცეკვაოდ, ამას მოსდევს ერთად ცეკვა, ქალის სოლო შესრულება და დასკვნა, სადაც ისინი ერთად ცეკვავენ. ცეკვისთვის დამახასიათებელია სხეულის ზედა ნაწილის გამართულად ჭერა. მოძრაობები მკაცრი წესებით იმართება: კაცს უფლება არა აქვს ქალის შეხებისა, თვით სამოსისაც კი.
,,დავლური“: ,,დავლური” ქართული ჯგუფური ცეკვების რიცხვს განეკუთვნება, სრულდება ნელი დავლით, ნარნარი მიხვრა-მოხვრით. ამ ცეკვის კომპოზიციური მონახაზი: მწკრივების შექმნა, დაშლა, წყვილად დაყოფა, წრეზე სვლა და ა.შ. ბევრი სხვა ქართული ცეკვისთვისაცაა დამახასიათებელი.
,,აჭარული“: ,,აჭარული“ როგორც სხვა დანარჩენი ცეკვები, ოდითგანვე, ქალებისა და კაცების მიერ, საზეიმო ვითარებისას სრულდებოდა. ცეკვა ვაჟთა ძლიერი, აქტიური მოძრაობებით, ქალთა ნარნარი მოძრაობების ფონზე დიდ შთაბეჭდილებას ახდენს. ურთიერთმოქმედებები თავისუფალია, მსუბუქი და კეკლუცურიც კი.
,,მთიულური“: ,,მთიულური ცეკვა“ მთაში იღებს სათავეს და მისი შინაარსი სატრფიალო მეტოქეობას ეფუძნება, პაექრობა მოცეკვავეთა ორ ჯგუფს შორის მიმდინარეობს. ეს არის საბრძოლო ხელოვნებისა და ოსტატობის ნამდვილი ზეიმი. ,,მთიულური ცეკვის“ შემადგენელი ნაწილია-მრავალფეროვანი ჩაკვრები, ცერილეთები, მუხლილეთები, ბრუნები, ხტომისებური მოძრაობები და სხვ.
,,რაჭული“: ცეკვა და სიმღერა “ტაში ბოშო გიორგუნა” სწორედ რომ რაჭაში, სოფელ ხიმში, სხირტლაძეების ოჯახში დაიბადა. სიმღერის ტექსტი გიგა სხირტლაძემ დაწერა, ხოლო შემდგომ მისმა შვილმა– დავით სხირტლაძემ სიმღერა ,,რაჭული“ ცეკვის ილეთებს მოარგო და ასე შეიქმნდა ,,რაჭული ცეკვა“.
დავით სხირტლაძე ცნობილი ანსაბლის- ,,სუხიშვილების“ ყოფილი მოცეკვავე გახლდათ. აღსანიშნავია, რომ ცეკვა ,,რაჭული“ სხარტი მოძრაობებით გამოირჩევა.
,,ოსური“: “ოსურის” მთავარი სილამაზე მისი ხაზებში დგომა და ნელი რიტმული მოძრაობაა. ამ ცეკვისთვის ბიჭის რთული პარტიაა დამახასიათბელი.
,,კინტოური“: ,,კინტოური“ ქალაქური ტიპის ცეკვათა რიცხვს განეკუთვნება და თავისი არსით ძველი ქალაქის ცხოვრებას ასახავს. თავად ცეკვის სახელწოდება, ძველი თბილისის კოლორიტი წვრილი ვაჭრების, კინტოების, სახელს უკავშირდება. მოცეკვავეთა სამოსიც კინტოებისთვის დამახასიათებელია: შავი ატლასის შარვალ-ხალათი და ვერცხლის ქამარში გაჩრილი აბრეშუმის წითელი ხელსახოცი. კინტოები ამ ხელსახოცებში მყიდველის მიერ არჩეულ საქონელს (ძირითადად ხილს ან ბოსტნეულს) გამოაკრავდნენ ხოლმე ასაწონად. კინტოებისთვის დამახასიათებელი გამჭრიახობა, სიმკვირცხლე და კომუნიკაბელურობა-„კინტოურის” ქორეოგრაფიულ გადაწყვეტაში კარგადაა ასახული.
,,ხორუმი“: ,,ხორუმი“ საბრძოლო ხასიათის ცეკვაა. თავდაპირველად მას მხოლოდ რამდენიმე ადამიანი ასრულებდა, მაგრამ დროთა განმავლობაში შემსრულებელთა რაოდენობა გაიზარდა და ხორუმის თანამედროვე ვარიანტში, მონაწილეობის მიღება ოცდაათიდან ორმოცამდე მოცეკვავეს შეუძლია. მიუხედავად იმისა, რომ მოცეკვავეთა შემადგენლობა შეიცვალა, თავად ცეკვის სტილი პირვანდელი და უცვლელი დარჩა. ცეკვა რამდენიმე მოცეკვავის სცენაზე შემოსვლით იწყება, ისინი მეომრებს განასახიერებენ, რომლებიც საომარ ტერიტორიას ბრძოლის წინ დიდი სიფრთხილით ზვერავენ . ამის შემდეგ კი, სცენაზე ლაშქრის დანარჩენ წევრებსაც უხმობენ. ეს ცეკვა მაყურებელს ერთდროულად: ძიების, ბრძოლისა და მტერზე გამარჯვების სიხარულით გამოწვეულ განცდას გადმოსცემს. ,,ხორუმი“ ქართველ მებრძოლთა ვაჟკაცობისა და დიდებულების ცეკვაში განსახიერებული სიმბოლოა.
აღსანიშნავია ის ფაქტი, რომ ქართული ცეკვა დღითიდღე ვითარდება, იქმნება ახალი ცეკვები, რომლებიც წლების შემდგომ ქართველების ტრადიციად იქცევა. ერთ-ერთი მათგანი ანსამბლ „სუხიშვილების“ მიერ შემოთავაზებული ცეკვა „ლაზურია“, რომელიც როგორც ქართველმა მაყურებელმა, ასევე თითოეულმა მოცეკვავემ, ძალიან შეიყვარა.
ნინო ზარიძე
