საზოგადოების ნაწილი სამეგრელოში მეგრულისთვის რეგიონალური სტატუსის მინიჭებას ითხოვს, რადგანაც მიიჩნევენ, რომ მეგრული არის ენა და მეგრელებს აქვთ ამის მოთხოვნის უფლება. „თბილისი თაიმსი“ ამ თემაზე სასაუბროდ დაუკავშირდა ენათმეცნიერს, საქართველოს საპატრიარქოს ქართული უნივერსიტეტის ქართველოლოგიის ცენტრის ხელმძღვანელს ტარიელ ფუტკარაძეს. ინტერვიუ გასული წლის 25 დეკემბერს გავიდა პორტალზე, რასაც საზოგადოების მხრიდან გამოხმაურება მოჰყვა. საზოგადოების ნაწილი აკრიტიკებს ტარიელ ფუტკარაძის კონკრეტულ განცხადებას მეგრულის შესახებ, რომელზეც იგი ინტერვიუში საუბრობს. „თბილისი თაიმს“-მა გადაწყვიტა მოესმინა განსხავებული მოსაზრება. ჩვენ დავუკავშირდით ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა დოქტორს, ენათმეცნიერ ნინო დობორჯგინიძეს, რომელიც არ ეთანხმება ტარიელ ფუტკარაძეს პრინციპულ საკითხებში. გთავაზობთ ტარიელ ფუტკარაძის ინტერვიუდან ამონარიდს და ნინო დობორჯგინიძის განსხვავებულ მოსაზრებას ამ საკითხთან დაკავშირებით
ქალბატონო ნინო, სამეგრელოში მოსახლეობის ნაწილი მეგრული ენისთვის ავტონომიური სტატუსის მინიჭებას ითხოვს. როგორ ფიქრობთ, რამდენად გამართლებულია მათი მოთხოვნა?
– ვფიქრობ, რომ მეგრული ენისთვის ამ სტატუსის მოთხოვნა პროვოცირებულია. ეს საკმაოდ კარგად ნაცადი ხერხია. ასე იყო მეცხრამეტე საუკუნეშიც, როცა რუსეთის იმპერიული გეგმა ამუშავდა და დაიწყო საქართველოს რუსიფიკაციის პროცესი. ეს უკანასკნელი მშვენივრად შეინიღბა განმანათლებლისა და მართლმადიდებლობის დამცველის იარლიყით: ერთმორწმუნეთა ქომაგს, თითქოს, ცივილიზაცია შემოჰქონდა მეზობელ ხალხებში და ოციოდე მართალი გენერლის მეშვეობით უნდა გაენათლებინა ქართველები, ეს ერთი მუჭა ხალხი.
ქართველების ენობრივი დაქუცმაცების მეთოდიც მეცხრამეტე საუკუნიდან გადმოგვყვა ერთმორწმუნეობისა და ორ ქრისტიან ერს შორის საუკუნეობრივი მეგობრობის ფსევდორელიგიურ მითთან ერთად. იმ დროს მეგრული ენისთვის ოფიციალური სტატუსის მინიჭება და სასწავლო-საგანმანათლებლო თუ სხვა სფეროებში მისი დანერგვა, რუსეთმა ქართულის წინააღმდეგ გამოიყენა, ქართულის პოზიციები შეასუსტა, მისი ალტერნატივა „გამოძებნა“ მეგრულის სახით; ეს უკანასკნელი კი უფრო იოლად ჩაანაცვლა საკმაოდ ფართო ფუნქციური სფეროების მქონე გავლენიანი რუსულით.
ტარიელ ფუტკარაძე: „მეგრლები, სხვა ქართველებთან ერთად არიან მრავალსაუკუნოვანი სამწიგნობრო ქართულის შემქმნელები და არა -“უმწერლობო ენის” მქონე ხალხი (როგორც ამას ზოგი აცხადებს). ის, ვინც ქართული ენის ნაცვლად მეგრულს აცხადებს მეგრელთა დედაენად, სამეგრელოს ძირძველ მოსახლეობას ართმევს მრავალსაუკუნოვანი სამწიგნობრო კულტურის ქმნადობაში მონაწილეობის ისტორიას. ქართული სამწიგნობრო ენის ზოგადქართული ენის – შექმნაში გამორჩეული წვლილი აქვთ მეგრელებს (ლაზებს); იოვანე ლაზით დაწყებული ანტონ ჭყონდიდელითა თუ გამსახურდიებით დამთავრებული, ამ კუთხის ქართველობა მრავალი საუკუნის მანძილზე ძერწავდა ქართულ სამწიგნობრო ენას. 
შესაბამისად, მეგრელთა ისტორიული დედაენა, ეროვნული ენა არის ქართული ენა, მეგრული კი კუთხური მეტყველებაა, მეგრელთა მშობლიური დიალექტია, რაც შეეხება ენისა და კილოს გამიჯვნას: არ არსებობს უმწიგნობრო ენისა და კილოს გამმიჯნავი სანდო კრიტერიუმი. ქართულ ენა ეკლესიის ენაა სულ მცირე 16 საუკუნეა, შესაბამისად, საქართველოს ეკლესიისა და ქართველთა სალიტერატური ენა, რომელიც უშუალო მემკვიდრეა აიეტის დროიდან მოყოლებული ქუჯ-ფარნავაზის ეპოქამდე არსებული საერთო ქართველური ენისა, ყველა ქართველის დედაენაა, რომლის ფონზე ქართველური კუთხური მეტყველებანი კილოდ კვალიფიცირდება მემატიენეებიდან მოყოლებული, ვიდრე რუსეთის იმპერიის ენობრივ-ეთნიკურ დივერსიამდე. დღეს ვიღაც გააზრებულად ცდილობს, “ევროპული ქარტიის” არსის გაყალბებით დააკანონოს ქართველთა ენობრივ-ეთნიკური დანაწევრება.“
ქალბატონო ნინო, როგორ შეაფასებდით ტარიელ ფუტკარაძის ამ განცხადებას? თქვენ როგორ ფიქრობთ მეგრული ენაა თუ ქართული ენის დიალექტი?
– „მეგრული არასამწერლობო ქართველური ენაა; ქართველური ენობრივი სამყარო ერთიანია და იგი მთელი ქართველი ხალხის საკუთრებაა; რუსეთი დღესაც წარმატებით იყენებს მეცხრამეტე საუკუნის მეთოდებს და ნებით თუ უნებლიეთ, ჩვენც გვითრევს ამაში. მეგრულისთვის რეგიონული ენის სტატუსის მოთხოვნა პროვოცირებულია მეთქი, რომ ვთქვი ზემოთ, ამაში ჩვენი ხელიც ურევია. რამდენიმე წლის წინ სწორედ თქვენმა რესპოდენტმა, ბატონმა ტარიელ ფუტკარაძემ დაიწყო მტკიცება, რომ მეგრული და სვანური ენები კი არაა, დიალექტებიაო. 
ამით ბატონი ტარიელი და მისი ორი თანამოაზრე ენათმეცნიერი თითქოს ენობრივი დაქუცმაცების საფრთხისგან იცავდნენ ქვეყანას, სინამდვილეში კი, ნებით თუ უნებლიეთ, სწორედ ამ საფრთხის პროვოცირებას შეუწყვეს ხელი. როგორც ქართულ, ისე უცხოურ სამეცნიერო წრეებში საყოველთაოდ გაზიარებული თეორია ამტკიცებს, რომ არსებობდა წინარექათველური ფუძეენა, რომლის დაშლის შედეგად მივიღეთ სამი ქართველური მონათესავე ენა: ქართული, მეგრულ-ჭანური და სვანური (მეცნიერთა ერთი ჯგუფი მეოთხე ქართველურ ენად თვლის ლაზურს). ხანგძლივი ისტორიით და საერთო ეროვნული ცნობიერებით შეკრულ ერთობას, სამეცნიერო მეთოდოლოგიით მკაფიოდ დადასტურებულ მონათესავე ენებსა და ამ ენების მატარებელ ქართველობას ბატონმა ტარიელმა სრულიად თვითნებურად შეუცვალა ენობრივი რუკა და შესთავაზა უსაფუძვლო, მეცნიერულ მტკიცებულებებს მოკლებული თეორია, რომ მათი ენები, მეგრულ-ჭანური და სვანური, ენები კი არაა, დიალექტებია.
არ არის საჭირო ლინგვისტიკის და განსაკუთრებით სოციოლინგვისტიკის ცოდნა, დაკვირვებული კაცი ისედაც მიხვდება, რა დიდი საფრთხე იმალება საენათმეცნიერო საკითხებით ამგვარ მანიპულაციებში: მეგრელებსა და სვანებს, გარდა ერთიანი ეროვნული ქართული სალიტერატურო-სამწერლობო ენისა, ადგილობრივი არასამწერლობო ენებიც აქვთ და საერთო-ეროვნულ ქართულთან მათი თანაარსებობა არასდროს გამხდარა რაიმე თვალსაზრისით მტკივნეული. უცებ მათ უცხადებენ, რომ ეს თქვენი სიმდიდრე, მეგრული ან სვანური ენები, სინამდვილეში დიალექტებია და რომ ენებად ისინი საბჭოთა სპეცსამსახურებმა შერაცხეს. თუ გავითვალისწინებთ ენისადმი ამ ენის მატარებლის განსაკუთრებით მგრძნობიარე დამოკიდებულებას, იოლი მისახვედრია, რომ ამ ხალხს „ბუნებრივად“ გაუჩნდებოდა თავიანთი არასამწერლობო ენის დაცვის სურვილი.
ამას დაემატა რელიგიური წრეების არამეცნიერული, არაკომპეტენტური და ხმამაღალი ჩარევა მეცნიერთა დისკუსიაში. საპატრიარქო არა ერთ-ერთი მონაწილის, არამედ არბიტრის ფუნქციით ჩაერთო კამათში. საპატრიარქოს ტელეგადაცემებით დაიწყო პროპაგანდა, რომ მეგრული და სვანური ენები კი არაა, დიალექტებია. საპატრიარქოს მიერ ხელდასხმულმა ტარიელ ფუტკარაძემ საბჭოთა სპეცსამსახურების იდეების გამავრცელებლებად მონათლეს ის ქართველი და უცხოელი ენათმეცნიერები, ვინც ქართველურ ენათა თეორიას ემხრობა. ამგვარი მიდგომა ნაყოფიერი საფუძველი გამოდგა ამ საკითხის პროვოცირებისთვის.
კიდევ ერთხელ, რომ მივუბრუნდე თქვენს კითხვას: მეგრული და სვანური ზეპირი ტრადიციის მქონე უაღრესად მდიდარი ქართველური ენებია. მათი კვლევა, დოკუმენტირება, არასამწერლობო ქართველური ენობრივი სამყაროს სამწერლობო ქართულზე გადმოტანა, ენათმეცნიერების საშური საქმეა. სწორედ ასეთი მიდგომა აგვარიდებს ყოველგვარ საფრთხეს და მყარი სამეცნიერო არგუმენტებით გვაჩვენებს, რომ ქართველთა თვითშეგნება, იქნება ეს ეროვნული თუ კულტურული, მონოლითური, ერთიანია როგორც სამწერლობო, ისე არასამწერლობო ქართველური ენების დონეზე.
სამწუხაროდ, ჩვენ არა მარტო ჩამოვრჩით ამგვარ კვლევებს ქართველურ ენათა გამომსახველობითი მონოლითურობის ძიების თვალსაზრისით, ჯერ-ჯერობით დაუსაბუთებულ ახირებებსა და ფობიებსაც კი ვერ გავცდით; მეთოდოლოგიური საფუძვლებით გამყარებულ დისკუსიებს რელიგიური ავტორიტეტების მოშველიებას და მეცნიერების საეჭვო პოლიტიზებას ვამჯობინებთ.
რას ვიზამთ, მძიმეა საბჭოთა მემკვიდრეობა…
„კარგი რამ მჭირდეს, გიკვირდეს, ავი რა საკვირველია“ (რუსთველი).“
იხილეთ ტარიელ ფუტკარაძესთან ინტერვიუ სრულად
http://www.ttimes.ge/archives/31222
მასალა მოამზადა
თამარ გვირჯიშვილმა
