„სულისათვის მებრძოლნი“- როგორ ინარჩუნებენ დუხობორები საკუთარ რწმენას?

დუხობორები კავკასიაში 1839-1845 წლებში ჩამოასახლეს. მათ ჯავახეთში რვა სოფელი დააარსეს, რომლებსაც სამშობლოდან წამოღებული სახელები დაარქვეს: ტამბოვკა, ბოგდანოვკა (ახლანდელი ნინოწმინდა, რომელსაც თვითონ იერუსალიმსაც უწოდებდნენ), გორელოვკა, სპასოვკა, ორლოვკა, ეფრემოვკა, ტროიცოვკა, ანუ კალინოვკა (ახლანდელი სამება), როდიონოვკა. ახალმოსახლეებმა თავთავიანთ სოფლებში კომუნები ჩამოაყალიბეს: ჰქონდათ საერთო ბეღლები და სასადილოები, მისდევდნენ სოფლის მეურნეობას, მესაქონლეობასა და მევახშეობას.

საქართველოში ჩამოსახლებულმა დუხობორებმა ობოლთა სახლი ააგეს. ცალკეულ ეთნოგრაფიულ ერთეულად ჩამოყალიბდნენ განსხვავებული წეს-ჩვეულებებითა და ყოფით. თანდათანობით კლასობრივი დიფერენციაციის გაღრმავებას მათ დაშლა და XIX საუკუნის დასასრულს ერთი ნაწილის, მეტწილად ღარიბთა ემიგრაცია მოჰყვა. 1895 წელს 2000-მდე დუხაბორმა ძალადობის მიმართ პროტესტის ნიშნად იარაღი დაწვა. მეფისნაცვალმა ვორონცოვმა დუხაბორები ამ ფაქტის გამო დასაჯა, სოფელში კაზაკთა პოლკი მიავლინა. ყველა მამაკაცი გაშოლტეს, ნაწილი კი ციმბირში გადაასახლეს. ამჟამად დაახლოებით 200 ოჯახი სოფელ გორელოვკაში ცხოვრობს, სადაც მათი ეთნოგრაფიული მუზეუმი მდებარეობს.

რელიგიური დენომინაციის სახელწოდება წარმოსდგება სიტყვისგან “დუხობორეც”, რაც “სულისთვის მებრძოლს” ნიშნავს.

დუხობორები თავიანთ ისტორიას 1666 წლიდან, რუსეთის დიდი საეკლესიო განხეთქილებით იწყებენ. ამ დროს რუსეთში ნამდვილი სამოქალაქო ომი იმის თაობაზეც გაჩაღდა, ბიბლიის რომელი რედაქცია უნდა დაესტამბათ: ძველი თუ ნიკონის კომისიისაგან ჩასწორებული? მორწმუნეთა ნაწილმა ყურადღება იმ ჭეშმარიტებაზე გადაიტანა, რომ ცხონების წყარო არის არა ბიბლიის ტექსტი, არამედ შინაარსი. სწორედ ეს პოზიცია განავითარეს დუხობორების მამათმთავრებმა და ბიბლიის ტექსტზე უარის თქმა თავიანთი კონფესიის ქვაკუთხედად აქციეს.

უძველესი დოკუმენტი, რომელიც პირველ დუხობორებს – „სულიერ ქრისტიანებს“ – ახსენებს, 1750 წელს განეკუთვნება. მკვლევრებიც აღნიშნული კონფესიის ისტორიას ამ წლიდან იწყებენ.

მათი მოძღვრება ზოგადქრისტიანული თეოლოგიისაგან შესამჩნევად განსხვავდება, რადგან უარყოფენ საიდუმლოებებს, მარხვებს, რიტუალებს და რელიგიის სხვა გარეგნულ ატრიბუტებს, სამღვდელოებასა და მისი იერარქიული სისტემას, ხატებს, ჯვრების თაყვანისცემას, წმინდა მამების ავტორიტეტს და, რაც ყველაზე არსებითია ბიბლიას.

დაფუძნებულია იმ ცოცხალ, ზეპირ გადმოცემებზე, რომლებიც წინაპრებმა მომავალ თაობას უანდერძეს და შემონახულია დუხობორთა მეხსიერებაში. სწორედ ეს მეხსიერებაა საღვთო წიგნი, ე.წ. ცხოვრების წიგნი, რომელიც აღბეჭდილია არა ქაღალდზე, არამედ მორწმუნე დუხობორების გულსა და გონებაში. იგი მხოლოდ XX საუკუნის დასაწყისში ჩაიწერა და „ცხოვრების წიგნი“ ეწოდა.

დუხობორები თავისებურად განმარტავენ ღმერთსაც. ისინი არ ცნობენ ყოვლადწმინდა სამებას და აცხადებენ, რომ ღმერთი მსოფლიო სიყვარული, სიბრძნე და მარადიული სიკეთეა. მათი აზრით, იესო ქრისტე ძე ღვთისა კი არ არის, არამედ უბრალო ადამიანი, რომელშიც შემდგომ ჩასახლდა ღვთის გონება. მიაჩნიათ, რომ ღმერთი დღესაც “სახლდება” მართლმორწმუნე, რჩეულ ადამიანებში. მათთვის ყოველი ქალი “ღვთისმშობელია”. ამიტომ დუხობორი მამაკაცი ვალდებულია, თავის დაკვრით მიესალმოს ქალს, რითაც სიმბოლურად ღვთისმშობლის მიმართ “პატივისცემას” გამოხატავს.

თავდაპირველად დუხობორებს სწამდათ, რომ სული სხეულის გარდაცვალების შემდეგ ახალ სხეულში გადადის და ხელახლა იბადება. ამჟამად ეს შეხედულება ასეა შეცვლილი: სული შეერწყმის კოსმოსს.

დუხობორები პირველცოდვას მემკვიდრეობით ცოდვად არ მიიჩნევენ. მათი აზრით, თითოეული ცოდავს და ინანიებს ინდივიდუალურად. ისინი თავის წინამძღოლს „ღვთის შვილად“, სულაც „ღმერთად“ თვლიან და მას „ქრისტეს“ ეძახიან.

დუხობორები ყოველ კვირა დილასა და დღესასწაულებზე იკრიბებიან სამლოცველო სახლში ჰყვებიან ფსალმუნებს, ასრულებენ საკრალურ სიმღერებს, დადიან „მოგილოჩკაზე“, სადაც მათი წინამძღოლები და წინამორბედები განისვენებენ. გარდა ფსალმუნებისა, სხვა სიმღერებიც სრულდება, რაც მხოლოდ დუხობორებისთვისაა განკუთვნილი. რაც შეეხება „ფსალმუნებს“, ეს არაა დავით წინასწარმეტყველის ცნობილი კანონიკური ტექსტი, ამ ფსალმუნებში გამოყენებულია ნაწყვეტები დავითნიდანაც და საღვთო წერილის სხვა წიგნებიდანაც, აგრეთვე – ლოცვანებიდან და მართლმადიდებელი ეკლესიის ძლისპირებიდან. ბევრი სტროფი, ანდა მთელი სიმღერა და საგალობელი მათი ორიგინალური შემოქმედებაა, რასაც ისინი, ზოგადად, დავითის ფსალმუნებს უწოდებენ. ამ ფსალმუნებიდან ზოგიერთი ადგილი დღეს უკვე ბუნდოვანია, მაგრამ, დუხობორთა თქმით, მთავარია ეს ადგილები ისე წარმოითქვას, როგორც ამას მათი მამები წარმოთქვამდნენ, სწამთ, რომ ამ წარმონათქვამებში სიბრძნეა ჩაქსოვილი.

დუხობორების აზრით, კაცობრიობის ისტორიაში მიმდინარეობს ბრძოლა სულიერსა (აბელის მიმდევრები) და ხორციელს (კაენის მიმდევრები) შორის. უკანასკნელს განეკუთვნებიან ხელისუფლების წარმომადგენლები, უსამართლო მსაჯულები, მდიდრები. საკუთარ თავს მიიჩნევენ ჭეშმარიტ და რჩეულ ხალხად, რომელმაც უნდა შექმნას ღვთის სამართლით გამსჭვალული ძმობა. ისინი არ იცავენ არავითარ წეს-ჩვეულებას, გარდა ქორწინებისა.

1895 წელს მათ უარი განაცხადეს ჯარში სამსახურზე და დაწვეს საბრძოლო იარაღი, როგორც ძალმომრეობის სიმბოლო. ამის გამო ხელისუფლებამ ბევრი დუხობორი დააპატიმრა.

გასული საუკუნის 80-90-იან წლებში დუხობორთა უმრავლესობა რუსეთში გადასახლდა, მათი მიტოვებული სახლების დიდი ნაწილი კი ადგილობრივმა სომხებმა დაიკავეს (ეს პროცესი დღესაც მიმდინარეობს, რაც დანარჩენ დუხობორთა შეშფოთებას იწვევს). გორელოვკაში მცხოვრობენი უკიდურეს გაჭირვებაში არიან, რთულ სოციალურ პირობებში ცხოვრობენ, საკუთარი სახსრებით უვლიან სალოცავ სალხს და ინარჩუნებენ დუხობორების ცხოვრებისა და აზროვნების წესს.