მცხეთის ჯვრის მონასტერი მდებარეობს მცხეთის მუნიციპალიტეტში, მდინარეების, მტკვირსა და არაგვის შესართავთან, კდლოვანი მთის წვერზე. კომპლექსში შემავალი ნაგებობებია: მცირე ეკლესია, მთავარი ტაძრი, გალავანი, კოშკის ნანგრევები და სხვა ნაგებობათა ნაშთები. მცხეთის ჯვრის ტაძარი აგებულია წმ. ნინოს მიერ აღმართული ვრის გარშემო. ეკლესია თარიღდება მეექვსე საუკუნის მეორე ნახევრით.
ტაძრის სახელწოდებას ისტორიული საფუძველი აქვს. ქრისტიანობის მიღების პირველი წლებიდანვე, ამ ადგილას მეფე მირიან მესამემ მაღალი ჯვარი აღმართა, რომელსაც გარდა ქართველებისა, თაყვანს სცემდნენ კავკასიის სხვა ქრისტიანი ერებიც. მეექვსე საუკუნეში ამ ჯვრის არსებობას ადასტურებს „ევსტათი მცხეთელის ცხოვრება“
ჯვრის მონასტრის კომპლექსში ერთ-ერთ მნიშვნელოვან როლს მთავარი ტაძარი ასრულებს.
დიდი ტაძრის არქიტექტურაში დასრულებული სახით არის წარმოდგენილი ქართულიადრინდელი ფეოდალური ხანის ხუროთმოძღვრებისათვის დამახასიათებელი ნიშნები: ინტერიერისა და ექსტერიერის მონუმენტურობა, შენობის ცალკეული ნაწილების ურთიერთშერწყმა, პროპორციების დახვეწილობა; მშვიდი შეწონასწორებული, სტატიკური კომპოზიცია; სადა და მახვილი ფორმები; მასიური, მაგრამ არა მძიმე პროპორციები; შესანიშნავად შესრულებული კედლის წყობა; ზომიერი დეკორატიული მორთულობა და არქიტექტურასთან ორგანული შერწყმა; შიდა სივრცისა და გარეგნული სახის სრული მხატვრული შესატყვისობა; ორგანული ურთიერთობა გარემოსთან; კონსტრუქციული, გადაწყვეტის ლოგიკურობა. ჯვრის დიდი ტაძრის არქიტექტურამ სათავე დაუდო „ჯვრის ტიპის“ ტაძრების მშენებლობას საქართველოში.
მასალა მოამზადა: თორნიკე ყრუაშვილმა.
