საქართველო მდიდარია დღესასწაულებით რომლეთა აღნიშვნის ტრადიცია საუკუნეებს ითვლის და ეფუძნება იმ წეს-ჩვეულებებსა თუ რწმენა-წარმოდგენებს, რომელიც დამახასიათებელი იყო თითოელი რეგიონისათვის. საზეიმო დღეები ბევრი გვაქვს, ამ დღეების აღსანიშნი ტრადიციები კიდევ უფრო მრავალფეროვანი. იმდენად, რომ ხშირად იკარგება დღესასწაულის მთავარი არსი და ზოგჯერ თეატრალურ წარმოდგენასაც კი ემსგავსება ღრმა რელიგიური შინაარსის მატარებელი დღეები.
რა არის დღესასწაული, რა დატვრთვის მატარებელია დღესასწაულების აღნიშვნა ქრისტიანობაში, რას ვზეიმობთ მაშინ, როცა რომელიმე წმინდანის აღსრულების დღეს აღვნიშნავთ, ამ და სხვა თემებზე „თბილისი თაიმსი“ ჯვრის ამაღლების ტაძრის მღვდელმსახურ მამა იაკობ მუჯირს ესაბრა.
მამა იკაობ, რა უდევს საფუძვლად დღესასწაულების აღნიშვნის ტრადიციას მართლმადიდებლობაში და რა არის ზოგადად დღესასწაული, მისი არსი და დანიშნულება?
– ცალკეული დღესასწაული ინდივიდუალურად არის განსახილველი. არსებობს თორმეტი უძრავი, საუფლო დღესასწაული, ასევე რიგით და რანგით განსხვავებული დღესასწაულები, რომლებიც ნაკლები ზეიმურობით აღინიშნება საუფლოსთან შედარებით, მაგრამ არანაკლები სიხარულით. მნიშვნელოვანია რამ შესძინა ამა თუ იმ დღეს განსაკუთრებულობა, მნიშვნელოვნობა. იმან, რომ რაიმე ისტორიული მოვლენა აღსრულდა თუ საღმრთო განგებულება. ყველას ერთად ვერ განვიხილავთ… სხვა არის აღდგომა, შობა, ნათლისღება, გიორგობა, რომელსაც უფრო ეროვნულ დღესასწაულის სახე აქვს, სხვა არის თუნდაც ყოვლაწმინდა ღვთისმშობლის დღესასწაული, რომელიც არის ყველაფრის დასაწყისი, განგებულობის დასაბამი. დღესასწაულია მაგალითად ყოველი კვირა დღე, იმიტომ რომ ის არის აღდგომის სწორი დღე, დღესასწაულია ყოველი წირვა, რადგან ყოველ წირვაზე „მოდის“ მეუფე, ოღონდ ზეცათა, აქედან გამომდინარე ის აღმატებული დღეა. აღდგომა კი ყველაზე მთავარი დღესასწაულია. ამ ყოველივესთვის განკაცდა ღმერთი, ამისთვის შეიმოსა მან ხორცი. ქროსტე არის მეუფე, რომელიც წმინდაა, რომელიც ძლიერია. ყოვლად კმა, უკვდავია, საუკუნეთა უწინარესია, აღმატებულია. ჩვენი მეუფე სიკვდილით სიკვდილის დამძლევია. ამით გამოიხსნა ყველა ის ადამიანი, ვინც დაბადებიდან უკანასკნელ ამოსუნთქვამდე ისურვებს უფალთან მყოფობას.
ამ ყველაფრის გააზრებით, თითოეული მოვლენის, წმინდანის მოღვაწეობის გაცნობის შემდეგ იწყება დღესასწაულის აღნიშვნა, რომელიც განსაკუთრებულ მზადებას საჭიროებს. ყოველ დღესასწაულზე ახალი ფურცლიდან უნდა დაიწყოს მორწმუნემ სულიერი ცხოვრება.
პირველი დღესასწაული იყო აღდგომა, რომელსაც აღნიშნავდნენ. სხვათაშორის კვერცხი შეღებვის ტრადიციაც აქედან მოდის. ამის შემდეგ არის ამაღლება. უფლის ამაღლებას აღდგომის შემდეგ იმიტომ ვდღესასწაულობთ, რომ გავიაზრეთ რა სიდიადე მოხდა, ჩვენი დაცემული ადამიანური ბუნება განწმინდა ღმერთმა და დაჯდა მარჯვენით ღვთისა და მამისა. მესამე დღესასწაული იყო სულთმოფენობა, როცა სულიწმინდის მადლი გარდამოვიდა მოციქულებზე. ამის შემდეგ სხვა ყველა დღესასწაული იდღესასწაულება.
მამა იაკობ, საზოგადოებაში გავრცელებულია სხვადახვა რიტუალები, ტრადიციები, რომელიც ამა თუ იმ ქრისტიანული დღესასწაულის აღნიშვნასთან არის დაკავშირებული, მაგალითად ბარბარობას „ლობიანების“ გამოცხობა, ან საკლავის დაკვლა, რომელიც შემზარავ სანახობაში გადაიზრდება ხოლმე, თუნდაც გავრცელებული აზრი რომ დღესასწაულზე არ შეიძლება ხელსაქმე, მუშაობა და ა.შ. რამდენად ჯდება ქრისტიანულ ნორმებში მსგავსი დამოკიდებულება, ხომ არ ვაკნინებთ ამგვარი მიდგომით დღესასწაულის მთავრ არს?
– არ უნდა დაგვავიწყდეს, რომ ჩვენ ვცხოვრობთ ნეოწარმართულ გარემოში. რაც ნიშნავს იმას, რომ ჯერ კიდევ შემორჩენილია საქართველოში წარმართული ელემენტები. ჩვენ ვერ დავიიმედებთ თავს იმით, რომ უამრავი ტაძარი შენდება, რომ მონაზვნებისა და სასულიერო პირების რიცხვი იმატებს. საერთოდ რაოდენობა ხარისხზე არ მეტყველებს. სამწუხაროდ, უმეტესწილად არც კი იციან ქრისტე ვინ არის. რაც შეეხება სასაკლაოდ ქცევას დღესასწაულებისა, არ უნდა დაგვავიწყდეს, რომ ეს მთაა, სადაც არც თუ ისე ადვილად იღებენ სიტყვას.
რაც შეეხება დღესასწაულებზე მუშაობას, ხელსაქმეს, ეს უფრო ძველაღთქმისეული გადმონაშთია, აქ იყო შაბათი დღე, საღვთო უქმობა. ახალი აღთქმის შაბათი არსობრივად კვირა დღეს მიემართება, რაც ნიშნავს მთელი კვირის განმავლობაში აღასრულე შენი საქმეები, რაც გევალები, მაგრამ ბოლო დღეს ამოისუნთქე სულეიერად, იყავი ღმერთის ძიებაში და ამ ძიებაში დაისვენებ. აქ არ შეიძება ფარისევლური მიდგომა, რომ აუცილებლად უნდა ვიუქმოთ, თუ ადამიანს დახმარება სჭირდება აუცილებლად უნდა შევეწიოთ, რათა „ლოცვა ცოდვათ არ შეგვერაცხოს“, ეს დახმარება შესაძლოა გარკვეულ საქმიანობაში იყოს გამოვლენილი.
და ბოლოს მამაო რატომ ვზეიმობთ, ვდღესასწაულობთ სხვადასხვა წმინდათა გარდაცვალების, წამების დღეებს?
– უმეტეს წილად სიკვდილი სასურველია წმინდა ადმიანისთვის. სიკვდილი მათთვის არის ქრისტესთან მიახლება. წმინდა წერილში ვკითხულობთ: „ გამოიყვანეს საპყობილით სული ჩემი რაითა აღვუარო სახელსა შენსა“, ანუ მალე დატოვოს ჩემმა სულმა სხეული, რომ მთელი ძალმოსილებით, უკვდავი სულით ვიყო შენი მადიდებელი. ფილიპელთა მიმართ პირველი ეპისტოლის 23-24 მუხლებში მოციქული ამბობს: „ხოლო შეპრობილ ვარ ორთა სულთაგან, გული მეტყვის გასვლად, ქრისტესთანაყოფად, ხოლო დადგრომაი ხორცთა შინა უნდა ველადრე თქვენთვის“.
ჩემ სულს უნდა ქრისტესთან ვიყო და გადავიცვალო, არა იმ გაგებით რაც გულისხობს სუიციდით თვითმკვლელობას, დეპრესიას, წარუმატებელობას, არამედ მხოლოდ და მხოლოდ სისავსეს და ღმერთთან განსაკუთრებულად მიახლების სურვილს. მას უყვარს ქრიტე, მაგრამ ამავე დროს უყვარს მოყვასი. და თუკი მეორე აზრი მეუბნება რომ უნდა იცოცხლო მხლოდ და მხოლოდ თქვენთვის, რომ თქვენ არ დაგტოვოთ მარტო… აი ამ მდგომარობას უნდა მიღწევა, აი, ეს არის სადღესასწაულო.
მოწამოება და უფალთან ყოფნისთვის სიკვდილის სურვილის არსებობა ნიშნავს, რომ ადამიანმა ძალიან დიდი გზა გაიარა, ამას სჭირდება დიდი ღვაწლი. ამ შემთხვევაში ჩვენ არ ვდღესასწაულობთ იმას, რომ თავი მოკვეთეს ან სიკვდილით დასაჯეს ესა თუ ის პიროვნება, არამედ ვდღესასწაულობთ იმას, რომ იგი იმგვარად ამაღმლდა ამ სოფელზე, ფიზიკურ ტკივილის განცდაზე, რომ მისთვის მთავარი საწადელი იყო ქრისტე.
სოფიკო ნინიკაშვილი
