პურპროდუქტებზე ფასების რეგულირება ყოველთვის საკმაოდ აქტუალური საკითხია და არცთუ ნაკლებად – პრობლემური. სხვადასხვა გარემო ფაქტორიდან გამომდინარე, მისი ფასი მერყევია ხოლმე. საბოლოოდ, რაზეა დამოკიდებული მისი ღირებულება? ამის რამდენიმე მიზეზი არსებობს და თითოეული ამ მიზეზის ცვლილება განსაზღვრავს პროდუქტის ფასს. უფრო ვრცლად პურის მრეწველთა კავშირის თავმჯდომარე, ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი, მალხაზ დოლიძე გვიყვება.
საიდან ხდება ხორბლის ტრანსპორტირება?
საქართველო, წელიწადში, მოიხმარს მილიონ ტონამდე ხორბალს. ჩვენი ქვეყანა თავის სამყოფ ხორბალს, ჯერჯერობით, ვერ აწარმოებს (ყველაზე დიდი მოსავალი იყო 250 000 ტონა). ამ ეტაპზე, შირაქში ხდება ხორბლის აღება. ამბობენ, რომ ცუდი მოსავალი არ არის, რაც ძალიან კარგია, მაგრამ ჯერ მაინც შემოტანილ ხორბალზე ვართ დამოკიდებული. მე რამდენადაც ვიცი, ხორბლის ტრანსპორტირება ხდება ფოთის პორტში გემების საშუალებით და, ასევე, ბათუმის პორტში. ხორბალი შემოდის და იფქვება. ასევე, საბაჟოების მეშვეობით, საქართველოში ხორბალი შემოდის რუსეთიდან. ყაზბეგიდან შემოდის ფქვილიც, მაგრამ უფრო დიდი რაოდენობით, ხდება ხორბლის იმპორტი. ცოტა უსიამოვნო ფაქტი იყო ის, რომ ხორბლის შემომტანებს მოსთხოვეს ფიტოსანიტარული კონტროლი, ანუ ხორბლის ხარისხის დამადასტურებელი დოკუმენტი. ფიტოსანიტარული კონტროლი, უფრო მეტად, მარცვლოვან კულტურებზე იყო, მაგრამ ხორბალზე არასდროს ყოფილა. ამ ფაქტმა ერთი ტომარა ფქვილის ღირებულება 1-2 ლარით ნამდვილად გააძვირა იმიტომ, რომ ამაზე გარკვეული გადასახადია.
მე რამდენადაც ვიცი, დაახლოებით, სამასი ქართული ტრაილერი მუშაობს ხორბლის შემოტანაზე რუსეთიდან. ცნობისთვის, ხორბლის ყველაზე დიდი გამტანი რუსეთიდან გახლავთ თურქეთი. ის არის პირველი ექსპორტიორი და, შემდეგ, ამუშავებს ამ ხორბალს და მესამე სამყაროს ქვეყნებზე ყიდის. შესაძლებელია, ეს საქართველომაც გააკეთოს. ბიზნესში არაფერია ცუდი. საქართველოში არის კიდეც რამდენიმე ფირმა, რომელიც ამ მეთოდს იყენებს – შემოაქვს ხორბალი, ამუშავებს და რაც მეტად თავისუფალია, მით მეტად მომგებიანია.
მწარმოებლები ვინ და ვინ არიან?
პურის მწარმოებელი დღეს თბილისში საკმაოდ ბევრია. ძალიან ბევრია „იფქლის“ წარმოება და, სხვათა შორის, მე საქმის კურში ვარ და ისინი ძალიან კარგ რობოტებსა და დანადგარებს იყენებენ. მე, პარალელურად, ამ დარგში ტექნიკური უნივერსიტეტის პროფესორი ვარ და, ძალიან ხშირად, ჩემს სტუდენტებს ვურჩევ ხოლმე, რომ დაათვალიერონ ეს ქარხნები იმიტომ, რომ მათში საკმაო ინვესტიციაა ჩადებული და ძალიან კარგად არის უზრუნველყოფილი. არის ბევრი მცირე წარმოებაც. ისინიც საკმაოდ კარგად არის ტექნიკურად აღჭურვილნი.
პურპროდუქტების უვნებლობასთან დაკავშირებით რას გვეტყვით?
პური, როგორც ასეთი, მსოფლიოში მიიჩნევა ნომერ პირველ პროდუქტად. პირველ ყოვლისა, პირველი პროდუქტია იმიტომ, რომ პურს ჭამს მსოფლიოს, დაახლოებით, 60 %. საქართველოში კი პური კვების ძირითადი პროდუქტია. პურის წარმოება არის მარტივი ტექნოლოგიური პროცესი. რას ნიშნავს მარტივი? ხორბალი იქცევა ფქვილად და ფქვილი იქცევა პურად. პურის ცხობა მიმდინარეობს 230 გრადუსზე. უკვე 100 გრადუსზე ყველა მიკრობი კვდება. ამიტომ აქ არ გვაქვს რისკი, თუ ამ პროცესს სხვა პროდუქციის მიღების პროცესებს შევადარებთ. პურში მუშაობს ჰასპის სისტემა – მოვიდა ნედლეული? მას უნდა მოჰყვეს საკუთარი ხარისხის დოკუმენტი, რომ მიმღებმა ნახოს, რა ნედლეული მიუვიდა. იგივე ხდება სხვა მასალაზეც. შემდეგ უკვე ამ კომპონენტებისგან შედგება მთლიანი პური. მარილი – პური – საფუარი – ეს არის პური.
პურის ფასის სტაბილურობა რაზეა დამოკიდებული?
რისგან შედგება პურის ფასი? პურის ფასი შედგება შემდეგისგან: ფქვილი, ნედლეული, ენერგეტიკა, გადასახადები, ხელფასები, ტრანსპორტირება, მარილი, საფუარი და დამხმარე მასალები, მეწარმის მოგება და რეალიზატორის მოგება. შეიძლება, რომელიმე გამოაკლდეს? რომელიმე ამ მაჩვენებლის ცვლილება, თავისთავად, განსაზღვრავს პურის ფასს. პურის წარმოება არის ყველაზე გამჭვირვალე დარგი. ნუ მოიმატებს რომელიმე ამ შემადგენელი ნაწილის მაჩვენებელი და არ მოიმატებს ფასი პურზე. იცით, ყველაზე მეტად როდის ხდება ფასის მომატება? ხორბალი რომ მოდის ბათუმიდან თბილისამდე, ის უფრო ძვირი ღირს, ვიდრე – ამერიკიდან რომ ჩამოიტანო თბილისში.
ავტორი: მარიამ ტიელიძე
