იანვრის თვეში სხვადასხვა არასამთავრობო ორგანიზაციამ თუ საჯარო პირმა 2014 წელი ეკონომიკური კუთხით შეაჯამა. გასულ წელს საქართველოში შემდეგ ეკონომიკურ პრიორიტეტებზე გამახვილდა ყურადღება – შეღავათიანი აგრო სესხების პროგრამა „აწარმოე საქართველოში“, საყოველთაო ჯანდაცვის პროგრამა, ტურიზმი და სოფლის მეურნეობა. ყველა ამ მიმართულებით ხელისუფლებამ კონკრეტული ნაბიჯები გადადგა. პუნქტობრივად შეფასებულ იქნა მთლიანი შიდა პროდუქტი, ბიუჯეტი , ინვესტიციები, საგარეო ვაჭრობა, ბიზნეს და საბანკო სექტორი.
„თბილისი თაიმსი“ დაინტერესდა საქართველოში 2014 წლის საბანკო სექტორის მუშაობის შეჯამებით. არსებული საფრთხეებისა და გამოწვევების შესახებ გვესაუბრა ბანკების ასოციაციის პრეზიდენტი, ზურაბ გვასალია.
ბატონო ზურაბ, როგორ შეაფასებთ 2014 წელს საბანკო სექტორის მუშაობას, რამდენად მომგებიანი აღმოჩნდა იგი წინა წელთან შედარებით?
– 2014 წელი ქართული საბანკო სექტორისთვის საკმაოდ წარმატებული აღმოჩნდა. ამის მთავარი განმაპირობებელი მიზეზი, ჩემი აზრით, არის ის, რომ ქართული ბანკებისადმი ნდობის ხარისხი მოსახელეობაში შეუქცევადად იზრდება. რაც ნამდვილად პოზიტიური და მნიშვნელოვანი მოვლენაა ზოგადად საბანკო სექტორისთვის. საბანკო სექტორში განთავსებული არასაბანკო დეპოზიტების მოცულობის ზრდა სწორედ ამის დადასტურებაა. არასაბანკო დეპოზიტების მოცულობამ 2014 წელს 9 მილიარდს გადააჭარბა და 11 მილიარდ ლარს მიაღწია. 2014 წლის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მიღწევაა დეპოზიტების დოლარიზაციის კოეფიციენტის დაწევაც, 2012 წელთან შედარებით ზუსტად, 14 % -იანი შემცირებაა დაფიქსირებული. შემდეგი მნიშვნელოვანი მაჩვენებელია საბანკო აქტივების შეფარდება მთლიან შიდა პროდუქტთან , რომელიც წინა წლის 59% – თან შედარებით გაზრდილია 67%-მდე. საბანკო მომსახურების სფერო სულ უფრო ხელმისაწვდომი ხდება მოსახლეობის ფართო ფენებისათვის. ამაზე მეტყველებს ის, რომ წლის განმავლობაში სერვისცენტრების რაოდენობა გაიზარდა 733 ერთეულიდან 797 ერთეულამდე. ამასთანავე, გაზრდილია პლასტიკური ბარათებისა და ბანკომატების რაოდენობა. ჩვენი მონაცემებით, მხოლოდ სადებეტო ბარათების რაოდენობა 4,5 მილიონიდან გაზრდილია 6,2 მილიონ ლარამდე. გამოდის, რომ ყოველ 100 ათას ადამიანზე მოდის 17 ბანკომატი და 13 საბანკო ფილიალი, რაც ჩვენს რეგიონში ერთ-ერთი ყველაზე მაღალი მაჩვენებელია. ბანკების სააქციო კაპიტალი კი 2013 წელთან შედარებით 800 მილიონ ლარამდეა გაზრდილი.
რა ახალი და ინოვაციური პროდუქტები შემოგვთავაზეს წამყვანმა ბანკებმა 2014 წელს და როგორ ფიქრობთ, რამდენად უწყობს იგი ფეხს თანამედროვე საბანკო სფეროს სტანდარტებს?
– ტექნოლოგიების განვითარებასთან ერთად, რა თქმა უნდა, დაიხვეწა საბანკო სექტორის მიერ შემოთავაზებული პროდუქტებიც. შეიქმნა დისტანციური საბანკო პროდუქტი, ონლაინ სესხები, რომლებიც აუმჯობესებენ მომსახურების ხარისხს. 2014 წლის ყველაზე მნიშვნელოვანი მოვლენა მაინც ვფიქრობ არის ის, რომ საბანკო სექტორი ჩართული იყო მთავარობის მიერ ინიცირებულ სახელმწიფო პროგრამებში – შეღავათიანი აგრო სესხების პროგრამა „აწარმოე საქართველოში“. შეღავათიანი აგრო კრედიტით მრავალმა ფერმერმა და კერძო მეწარმემ ისარგებლა, რაც დადებითად აისახა საბანკო საკრედიტო პორთველის სტრუქტურაზე, რითაც აგრო კრედიტების ხვედრითი წილი მთლიან საკრედიტო პორთველში 2013 წელთან შედარებით, თითქმის გაოთხმაგებულია. პროექტის „აწარმოე საქართველოში“ ფარგლებში დაფუძნდა 61 ახალი საწარმო, ხოლო მიმდინარე 2015 წელს, აღნიშნული პროექტები კიდევ უფრო მეტად იქნება მხარადაჭერილი სახელმწიფოს მხრიდან.
ძირითადად, რა დაბრკოლებების გადალახვა მოუწიათ ბანკებს 2014 წელს და როგორ ფიქრობთ, რამდენად სერიოზულ საფრთხეს წარმოადგენს ეს ბარიერები ქართული საბანკო სფეროს განვითარებისთვის?
– ერთადერთი ამ მხრივ, სერიოზულ ბარიერს წარმოადგენდა სავალუტო კურსის ცვლილება, რაც ძირითადად პროვოცირებული იყო საგარეო ფაქტორებით-საერთაშორისო სავალუტო ბაზრებზე აშშ დოლარის უპრეცედენტო გამყარებით და ქვეყნის ძირითად სავაჭრო პარტნიორი ქვეყნებიდან უცხოური ვალუტის ნაკადების შემცირებით, ამ ქვეყნებში დაწყებული ეკომომიკური რეცესიის გამო. მაგრამ მიუხედავად ამისა, 2014 წელს ქართულმა საბანკო სექტორმა შეძლო ნაკლები დანაკარგებით დაესრულებინა ფინანსური წელი.
მიუხედავად ამ ფაქტორებისა, 2014 წელი საბანკო სექტორმა დაამთავრა თითქმის ნახევარ მილიარდიანი მოგებით, რითი იყო ეს განპირობებული?
– ეს იმ დროს, როდესაც ბოლო სამი წელია სესხებზე საპროცენტო განაკვეთები მუდმივად იკლებს, ამიტომ ლოგიკური კითხვაა რის ხარჯზე? თუ გადავხედავთ სხვა პარამეტრებს, ვნახავთ, რომ გაზრდილია საბანკო სექტორის აქტივები, 2013 წელთან შედარებით თითქმის 19 პროცენტით და 20 მლრდ ლარს მიაღწია, შესაბამისად გაზრდილია სექტორის საკრედიტო პორთველი თითქმის 22 პროცენტით, რაც საკმაოდ მაღალი მაჩვენებელია, ხოლო ახალი და ინოვაციური ტექნოლოგიების დანერგვამ კი სისტემას შესაძლებლობა მისცა შეემცირებინა, როგორც საპროცენტო ისე არასაპროცენტო ხარჯები, აქტივებთან მიმართებაში. მაგალითა: არასაპროცენტო ხარჯები 6 პროცენტიდან შემცირდა 5,5 პროცენტამდე. ასევე რისკების მართვის ახალი მოდელების დანერგვამ საბანკო სექტორს საშუალება მისცა შეემცირებინა ზარალი აქტივების შესაძლო დანაკარგების მიხედვით, რაც პროცენტულად აქტივებთან მიმართებაში შემცირებულია 1,2 %-ით. აღსანისნავია, რომ ამავე დროს წლის მანძილზე გადახდილი გადასახადები თითიქმის გაორმაგდა და გაიზარდა 44 მლნ ლარიდან 80 მლნ ლარამდე. აი, ის ძირითადი, მაგრამ არა ყველა მიზეზი, რამაც საშუალება მისცა საბანკო სექტორს გასულიყო ამ მოგებაზე.
რა არის ის ძირითადი ფაქტორები, რამაც ხელი უნდა შეუწყოს ქართული საბანკო სექტორის მდგრად განვითარებას, როგორ გესახებათ მათი მუშაობა 2015 წელს?
– პირველ რიგში, ბანკების აქტიურობა 2014 წელს ადასტურებს იმას, რომ 2013 წლის პასიურობის ტრენდი უკვე გადაილახა და ვიმედოვნებ, რომ ეს ტენდენცია 2015 წელსაც გაგრძელდება. მნიშვნელოვანია ის, რომ 2015 წელს საბანკო სექტორმა აქტიურად უნდა იმუშაოს ინვესტიციების მოზიდვის კუთხით და ამასთანავე, მსხვილმა ბიზნესმა უნდა გამოიყენოს ახალი ფონდირების წყაროებიც. ამის დადასტურებაა, სწორედ წამყვანი ბანკების მიერ ახალი საკრედიტო ხაზის მიღება საერთაშორისო ინვესტორებიდან. დარწმუნებული ვარ 2015 წელი საბანკო სექტორისათვის კიდევ უფრო წარმატებული იქნება.
26.01.15
ნათია კეკენაძე
