ვარძია, კლდეში ნაკვეთი სამონასტრო ანსამბლი, XII-XIII საუკუნეების ქართული მხატვრული კულტურის ძეგლია. იგი მდებარეობს ისტორიული ჯავახეთის მხარეში, კერძოდ, ასპინძის რაიონში, ზღვის დონიდან დაახლოებით 1300 მეტრზე.
ვარძიის ციხე-ქალაქი განლაგებულია იარუსებად 100მ სიმაღლეზე. იარუსების რაოდენობა 3-13 -მდეა. მასში 600-ზე მეტი სათავსოა. აღსანიშნავია, რომ აქ მდებარეობს არაერთი სატრაპეზო, სენაკი.. სწორედ აქ მდებარეობდა 15-მდე კლდოვანი ეკლესიაც.
ისტორიის მიხედვით, ციხის მშენებლობა დაიწყო მეფე გიორგი მესამემ და დაასრულა თამარ მეფემ, რომელმა მას თავდაპირველი სამხედრო ციხე-სიმაგრის დანიშნულება შეუცვალა და უზარმაზარ მონასტრად აქცია.
ვარძიის კომპლექსში 15 ეკლესიაა. მათგან მთავარია ღვთისმშობლის მიძინების ეკლესია. აქ შემორჩენილია კედლის შესანიშნავი მხატვრობა, რომელიც ვინმე გიორგის შესრულებულია. კედელზე გამოსახულნი არიან გიორგი III, თამარ მეფე და სხვა დიდებულები. თამარის შემორჩენილი ოთხი პორტრეტიდან ესაა ყველაზე ადრეული, თამარის ახალგაზრდობის სურათი, რომელიც 1186 წელს უნდა იყოს შესრულებული. აქვეა ღვთისმშობელი ყრმით ხელში, თორმეტი მოციქული, სახარების ციკლის სცენები და სსვა.
საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ ვარძიაში ჯერ ტურისტული ბაზა, 1983წ. კი მუზეუმი დაარსდა. 1989წ. სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის ილია მეორის ლოცვა-კურთხევით ვარძიაში აღსდგა ღვთისმსახურება, ხოლო 1999 წლიდან კი განახლდა სამონასტრო ცხოვრება.
მასალა მოამზადა: თორნიკე ყრუაშვილმა.
