ადამიანის შესაძლებლობები შეუზღუდავია და ზოგადად შეზღუდული შესაძლებლობები არ არსებობს! დიახ, ეს ის სიტყვებია, რომლებიც ალბათ თითოეულ ჩვენგანს ძალიან ხშირად გვითქვამს და ასევე ხშირად სხვისგან გაგვიგონია, თუმცა რეალურად, რამდენად გვაქვს ეს საკითხი გონებაში სათანადოდ გააზრებული და გამჯდარი ცალკე თემაა, ფაქტი ერთია, შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე (შშმ) პირთა მიმართ გარკვეული სტიგმა, არასწორი სტერეოტიპები და პრობლემები კვლავ არსებობს, პრობლემები, რომლებიც მათთვის საზოგადოებაში ინტეგრაციისა და რესოციალიზაციის უდიდეს ბარიერს წარმოადგენს.
შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა უფლებების შესახებ გაერთიანებული ერების 2006 წლის კონვენციის პირველი მუხლის თანახმად, შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირებს (შშმპ) მიეკუთვნებიან ადამიანები, რომელთა ხანგრძლივმა ფიზიკურმა, მენტალურმა, ინტელექტუალურმა და სენსორულმა დარღვევებმა დამატებით ბარიერებთან ურთიერთქმედებაში შესაძლოა შეაფერხონ მათი საზოგადოების ცხოვრებაში თანასწორი, სრულფასოვანი და ეფექტური მონაწილეობა.
რეალურად ტერმინი „შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე პირი“ პირობითია და საერთოდ არ ნიშნავს საზოგადოებაში დამკვიდრებულ მოსაზრებას – უნარშეზღუდულ ადამიანს. უბრალოდ შეუძლებელია უნარშეზღუდული ვუწოდოთ ადამიანს, რომელსაც ეტლში მჯდომარეს, სმენადაქვეითებულსა, თუ მხედველობა შეზღუდულს შეუძლია ხატვა, წერა, ცეკვა, გასაოცარი სურათების გადაღება, სიმღერა და სხვა მრავალი (მაგალითები შორს წაგვიყვანს). ამის ფონზე კი გასაოცარია, რატომ არის სოციუმი შშმ პირების მიმართ არაჰუმანური და არაადეკვატური, რატომ დგნან ისინი იმ გადაულახავი ბარიერების წინაშე, რომელიც არ აძლევთ შესაძლებლობას თავი საზოგადოების სრულფასოვან წევრად იგრძნონ და მიუხედავად მრავალი გატარებული ღონისძიებებისა, მათთვის კვლავ გადაუჭრელ პრობლემად დარჩეს გარემო, ინფორმაციისა და სერვისებზე ხელმისაწვდომობა (ადაპტირებული გარემო – სადგომები, სხვადასხვა საზოგადოებრივ შენობებთან ბორდიულები და სხვა), რაც დამეთანხმებით თავისთავად ზღუდავს მათ უფლებებს. ამ რეალობაზე პასუხისმგებლობა კი ყველას გვაკისრია, თუმცა კითხვის ნიშნის ქვეშ დგას ის, თუ რეალურად რას აკეთებს თითოეული ჩვენგანი სიტუაციის შესაცვლელად და გასაუმჯობესებლად.
ფოტოგამოფენა სახელწოდებით „AccesAbility – ფიზიკური გარემოს მიღმა”, რომელიც საქართელოს ეროვნულ მუზეუმში 8 ივნისს გაიხსნა, შეზღუდული ფიზიკური, თუ ინტელექტუალური შესაძლებლობების მქონე პირთა საკითხების, ხელმისაწვდომობის, საზოგადოებაში ჩართულობის, პოპულარიზაციისა და წინ წამოწევისთვის ერთ-ერთი წინ გადადგმული ნაბიჯია, აღნიშნული პროექტი, რომელიც საქართველოში პირველად ხორციელდება, შვედურმა ინსტიტუტმა (SI) ქართველ პარტნიორებთან ერთად მოამზადა. გამოფენა საქართველოსა და შვედეთში მცხოვრები შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირების პირად ისტორიებს ასახავს.. ისინი მოგვითხრობენ თავიაანთ განცდებზე, ოცნებებზე, იმედებზე, ოჯახებსა და საყვარელ ადამიანებზე. „თბილისი თაიმსი“ შვედური ინსტიტუტის წარმომადგენელს, პროექტ “AccessAbility“-ის კოორდინატორს მაია ბერაძეს ესაუბრა.
როგორც ცნობილია, 8-28 ივნისს თბილისში, ეროვნულ მუზეუმში შვედეთის ინსტიტუტის ორგანიზებით და საქართველოში შვედეთის საელჩოს მხარდაჭერით, ქართული და შვედი შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე პირების ფოტოგამოფენა იმართება. ზოგადად რას ისახავს ეს პროექტი მიზნად და რა შედეგებს ელით მისგან?
– დიახ, როგორც აღნიშნეთ 8-28 ივნისს ეროვნულ მუზეუმში შვედეთის საელჩოს ხელშეწყობით იმართება ფოტოგამოფენა “ AccesAbility – ფიზიკური გარემოს მიღმა”, რომელიც შვედურმა ინსტიტუტმა (SI) ქართველ პარტნიორებთან ერთად მოამზადა. გამოფენაზე წარმოდგენილია 22 შშმ პირის ფოტო საქართველოდან, შვედეთიდან, ამონარიდები მათი პირადი ისტორიებიდან. ისინი მოგვითხრობენ მათ ყოველდღიურობაზე, გრძნობებსა და იმედებზე. გამოფენის ძირითადი იდეა არის საზოგადოებაში დამოუკიდებელი და ღირსეული თანაცხოვრების უფლების პოპულარიზაცია, რის შედეგადაც ხელი შეეწყობა შშმ პირთა უფლებების დაცვის იმპლემენტაციას და სამოქალაქო ინტერესების ლობირებას.
მერამდენედ სტუმრობს ეს პროექტი საქართველოს და რა შეიცვალა ამ დროის განმავლობაში, რამდენად ამაღლდა ამ მხრივ საზოგადოების ცნობიერება?
– შვედური ინსტიტუტის (SI) მიერ უკვე მრავალი წელია ხორციელდება კულტურული თუ სოციალური პროექტები, თუმცა ასეთი ფორმით აღნიშნული პროექტი საქართველოში განხორციელდა პირველად. აქამდე მსგავსი გამოფენა გაიმართა სანტ-პეტერბურგში, საქართველოდან გადაინაცვლებს თურქეთში, ბრაზილიასა და უკრაინაში. გამოფენა იმოგზაურებს საქართველოს რეგიონებში და ხელს შეუწყობს შშმ პირთა პრობლემებისადმი საზოგადოებრივი ცნობიერების ამაღლებას.
მიუხედავად მრავალი გატარებული ღონისძიებებისა, შშმ პირთათვის კვლავ გადაუჭრელ პრობლემად რჩება გარემო, ინფორმაციასა და სერვისებზე ხელმისაწვდომობა (ადაპტირებული გარემო – სადგომები, სხვადასხვა საზოგადოებრივ შენობებთან ბორდიულები და სხვა), რას იტყვით, აქვთ თუ არა დღეს საქართველოში შშმ პირებს თვითრეალიზაციის საშუალება?
– მიმაჩნია, რომ ჯერჯერობით შშმ პირებს სრულად არ გააჩნიათ თვითრეალიზაციის საშუალება არა მარტო საქართველოში, არამედ ზოგიერთ წამყვან ქვეყანაშიც კი.
ქალბატონო მაია, რას ფიქრობთ, უქმნის თუ არა დღეს სახელმწიფო შშმ პირებს სათანადო პირობებს საზოგადოებაში ინტეგრაციისა და რესოციალიზაციისთვის?
– მიუხედავად იმისა, რომ საქართველოში ბოლო წლებში ბევრი რამ გაკეთდა შშმ პირთა არსებული პრობლემატიკის გადასაჭრელად, კერძოდ, საქართველოს პარლამენტმა 2013 წლის 26 დეკემბერს მოახდინა გაეროს 2006 წლის კონვენციის რატიფიცირება, რომელიც ძალაში მომდევნო წლის 12 აპრილს შევიდა, გასაკეთებელი კიდევ ბევრია, რათა მოხერხდეს მათი ღირსეული ინტეგრირება საზოგადოებაში.
თქვენი აზრით, რა არის ის მთავარი პრობლემა, რომლის წინაშეც შეზღუდული შესაძლებლობების პირები დგანან?
– საჭიროა თითოეული შშმ პირისთვის შეიქმნას თანაბარი პირობები მათი პოტენციალის გამოსავლენად, დაცული იქნას შშმ პირთა უფლებები და სამოქალაქო ინტერესები, ხელი შეეწყოს მათ აქტიურ ჩართულობას ქვეყნის პოლიტიკურ, ეკონომიკურ, სოციალურ და კულტურულ პროცესებში.
თქვენ როგორ გესახებათ, რა უნდა გააკეთოს ქვეყანამ და საზოგადოებამ იმისთვის, რომ შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე პირებმა თავი საზოგადოების სრულფასოვან წევრად იგრძნონ და ცხოვრება გაუდვილდეთ?
– პირველ რიგში სახელმწიფოს მხრიდან აუცილებლად უნდა განხორციელდეს საკანონმდებლო ცვლილებების ინიცირება, ლობირება და მათი ჰარმონიზაციაში მოყვანა საერთაშორისო აქტებთან მიმართებაში, სოციალური მეწარმეობის განვითარება, შშმ პირების დასაქმების ხელშეწყობა. მიმაჩნია, რომ აუცილებელია ამაღლდეს საზოგადოების ცნობიერება შშმ პირთა მიმართ საზოგადოებრივი აქციების, სპორტული და კულტურული ღონისძიებების, ინკლუზიური ტურისტულ-გამაჯანსაღებელი განვითარების ხელშეწყობის და სხვა აქტივობების გზით.
ესაუბრა
ლაკო ბიტ-ბაბიკოვი
