ბოლო დროის გახმაურებული თემის შესახებ, რომელიც მონარქიის აღდგენას ეხება, “თბილისი თაიმსი“ ისტორიკოს მიხეილ ბახტაძეს ესაუბრა.
როგორც იცით, პატრიარქმა რამდენიმე დღის წინ ასეთი განცხადება გააკეთა: ’’საქართველო არის უძველესი მონარქიული ქვეყანა, მას მეფე მართავდა და დღესაც ხშირი შემთხვევაა მსოფლიოში, როცა მონარქი მეფობს, მაგრამ არ მართავს. ამას ეწოდება კონსტიტუციური მონარქია და მას სიმშვიდე შემოაქვს ქვეყანაში“. თქვენი აზრით, რატომ ხდება ამ საკითხის პერიოდულად წამოწევა?
– რთული სათქმელია, რატომ ხდება ამ საკითხის პერიოდულად წამოწევა, მაგრამ, ალბათ, იმიტომ, რომ არსებული ვითარება არ სწორდება და ჩაკეტილ წრეზე ვტრიალებთ. უკეთესობისკენ ვერ მივდივართ, ამიტომ ყველა ცდილობს, რაღაც გამოსავალი მოძებნოს. პატრიარქი უკვე მერამდნედ აცხადებს ამის შესახებ. მე ვფიქრობ, ის ხვდება, რომ ვითარება არ სწორდება და შეიძლება ეს იყოს გამოსავალი. ძნელია, ზუსტად იმის თქმა პატრიარქი რითი ხელმძღვანელობდა, მაგრამ შესაძლოა, ასეც იყოს.
რამდენად რეალურია მომავალში მონარქის არსებობა, მაშინ, როცა ქვეყანას ორსაუკუნოვანი წყვეტა აქვს და 1918 წელსაც სამწლიანი დამოუკიდებლობაც საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის სახელით მოიპოვა?
– ორასწლიანი წყვეტის შემდეგ მონარქიის აღდგენის მაგალითი, შეიძლება მსოფლიო ისტორიაშიც ვერ მოვნახოთ. აღდგენა ხდებოდა, თუნდაც, 10 წლის შემდეგ, მაგრამ ორი საუკუნის შემდეგ, ასეთი რამ არ მომხდარა, თუმცა ყველაფერი მოსახლეობის გადასაწყვეტია. თუ მოსახლეობა ჩათვლის, რომ კონსტიტუციური მონარქია უკეთესია, მაშინ არაფერია გამორიცხული. ჩემი დაკვირვებით, საზოგადოების უმრავლესობა უარყოფითად არის განწყობილი და ამ იდეამ გარკვეული დაპირისპირებაც გამოიწვია. ნაწილი მომხრეა, ნაწილი – მოწინააღმდეგე. კიდევ ერთხელ ვიმეორებ, გააჩნია, მოსახლეობა რა გადაწყვეტილებას მიიღებს.
როგორ ფიქრობთ, თუ მონარქია აღდგება, ამ შემთხვევაში, ვინ უნდა გახდეს მეფე? რომელ შტოს უნდა მიენიჭოს უპირატესობა?
– ვფიქრობ, ეს ტექნიკური საკითხია. თუ გადაწყდება მონარქიის აღდგენა, შემდეგ როგორმე მოხერხდება კანდიდატის შერჩევა და, ალბათ, თვითონაც მოილაპარაკებენ. პრინციპში ბაგრატიონების საგვარეულო რომ უნდა იყოს, გასაგებია. შესაძლოა სხვაც იყოს, მაგრამ ეს პრაქტიკულად გამორიცხულია. თუ საზოგადოება შეთანხმდება, რომ მონარქი არის ის, ვინც ყველაფერზე მაღლა დგას, მათ შორის, პოლიტიკურ პარტიებზე, მხოლოდ ამ შემთხევაში იქნება სიმშვიდის გარანტი. მაგალითად, ევროპის ქვეყნებში მონარქია ითვლება სტაბილურად, რადგან საზოგადოებას მიაჩნია, რომ მონარქი დგას ყველაფერზე მაღლა. ის ერთიანობის სიმბოლოა და მისი სიტყვა ყოველთვის არის გადამწყვეტი. საზოგადოება თუ არ და ვერ შეთანხმდა ამაზე, მაშინ მონარქიის აღდგენას აზრი არ აქვს.
მგონი ზოგიერთების მხრიდან მიზანმიმართულად ხდება იდეის დისკრედიტაცია. მათი მხრიდანაც, ვინც ერთი შეხედვით ამბობს, რომ კონსტიტუციური მონარქიის მომხრეა, თუმცა სიტყვა და საქმე, პირიქით, ამ იდეის დისკრედიტაციას უწყობს ხელს.
პატრიარქის განცხადებას უკვე მოჰყვა მაღალი თანამდებობის პირების შეფასებები: მაგალითად, პარლამენტის თავმჯდომარე, ირაკლი კობახიძე და პრემიერი, გიორგი კვირიკაშვილი დადებითად აფასებენ ილია მეორის ინიციატივას. თქვენ როგორ შეაფასებდით ხელისუფლების პოზიციას? უნდა ჩავთვალოთ ეს პოპულისტურ განცხადებებად თუ რაიმე რეალურ ნაბიჯებს უნდა მოველოდეთ უახლოეს მომავალში ამ მიმართულებით?
– თუ ხელისუფლებას ჰქონდა მონარქიის აღდგენის იდეა, ეთქვათ თვითონ. რა საჭირო იყო პატრიარქს დალოდებოდნენ. ეს უფრო მლიქვნელობა მგონია. პატრიარქმა თქვა და ყველა ერთხმად დაეთანხმა. თუ ჰქონდათ ამის სურვილი, არაოფიციალურად მაინც უნდა განეცხადებინათ. პატრიარქს აქვს ძალიან დიდი ავტორიტეტი და ჩვენი პოლიტიკოსები, ახლანდელიც და წინაც, ყოველთვის ცდილობდნენ წინ პატრიარქის რეიტინგი და ავტორიტეტი გამოეყებნებინათ და ახლაც, ჩემი აზრით, ამას იყენებენ. როცა ვთქვი, რომ ზოგიერთები ამ იდეის დისკრედიტაციას ახდენენ, შესაძლოა, ეს პოლიტიკოსებიც ვიგულისხმოთ. ისინი ნაკლებად პოპულარულები არიან და მათი ნებისმიერი თანხმობა იწვევს აგრესიას. ჩუმად რომ ყოფილიყვნენ, შეიძლება უფრო სერიოზულად მიდგომოდა ამას საზოგადოება.
მაგდა ბატიაშვილი
