• რეკლამა საიტზე
  • კონტაქტი
  • ჩვენ შესახებ
Thursday, November 19, 2026
TTimes.GE
No Result
View All Result
19 °c
Tbilisi
  • მთავარი
  • პოლიტიკა
  • ექსკლუზივი
  • მსოფლიო
  • პერსონა
  • საზოგადოება
  • სპორტი
  • რელიგია
  • კატეგორიები
    • თბილისური ამბები
    • ბიზნესი და ეკონომიკა
    • სამართალი
    • ანალიტიკა
    • კულტურა
    • განათლება და მეცნიერება
    • მოგზაურობა
    • მკითხველის ბლოგი
    • რჩევები
No Result
View All Result
  • მთავარი
  • პოლიტიკა
  • ექსკლუზივი
  • მსოფლიო
  • პერსონა
  • საზოგადოება
  • სპორტი
  • რელიგია
  • კატეგორიები
    • თბილისური ამბები
    • ბიზნესი და ეკონომიკა
    • სამართალი
    • ანალიტიკა
    • კულტურა
    • განათლება და მეცნიერება
    • მოგზაურობა
    • მკითხველის ბლოგი
    • რჩევები
No Result
View All Result
TTimes.GE
No Result
View All Result

საქართველოს ძირძველი კუთხის, ჯავახეთის შესახებ…

9 years ago
კატეგორია: საზოგადოება
A A
საქართველოს ძირძველი კუთხის, ჯავახეთის შესახებ…
11
გაზიარება
გააზიარე Facebook-ზეგააზიარე Twitter-ზე

 

საქართველოს სილამაზეზე ბევრი უთქვამთ და დაწერილა კიდეც. ქართველი ხალხიც, მეტ-ნაკლებად, ცდილობს საკუთარი ქვეყნის გაცნობას, ცხადია, ეს ყოველი ჩვენგანის მოვალეობაა. თუმცაღა, საგულისხმოა ის ფაქტიც, რომ ჩვენი ქვეყნის ერთ-ერთი ძირძველი კუთხე-ჯავახეთი, ბევრი ქართველისგან დღესაც მივიწყებულია. მაგრამ, თუკი ადამიანი ერთხელ მაინც მოხვდება ამ კუთხეში, მისი დავიწყება იოლი ნამდვილად არ არის. ჯავახეთი თავისი ინდივიდუალობითა და სანახაობრიობით გამორჩეული კუთხეა. რიგი ისტორიული ფაქტების გამო, ჯავახეთი ხეთა სიმცირით გამოირჩევა, მაგრამ შეიძლება ითქვას, რომ ეს ამ კუთხის ერთგვარი ნიშაცაა. თვალუწვდომელი მდელოები, ასეულობით ტბა და გარშემოკრული მთები მნახველს უემოციოდ ნამდვილად არ დატოვებს. თუმცაღა, ჯავახეთში ცხოვრება რიგ სირთულეებთან ასოცირდება, მით უმეტეს, რომ ამ კუთხში ორ, ერთმანეთისგან განსხავებულ, ეთნოსს უწევს თანაცხოვრება. როგორ მოვიდა დღემდე ჯავახეთი, როგორია ორი განსხვავებული ეთნოსის თანაცხოვრება და რა სიტუაციაა დღესდღეობით ქვეყნის ამ კუთხეში, ამ და სხვა საკითხებზე, „თბილისი თაიმსს“ ჯავახეთის ისტორიის მკვლევარი და პუბლიცისტი, კუკური მეტრეველი ესაუბრა.

თავდაპირველად, თვალი გადავავლოთ ჯავახეთის ისტორიას… როგორ მოვიდა დღემდე საქართველოს ეს ძირძველი კუთხე?

– ჯავახეთი ქართული, ისტორიულ-გეოგრფიული მხარეა სამხრეთ საქართველოში, კერძოდ ზემო ქართლში, ისტორიულ მესხეთში. ისტორიული ჯავახეთი ადრე გაცილებით მეტ ტერიტორიას მოიცავდა -”…ქვეყანა თავფარავნის ტბიდან მტკვრის სათავემდე”., მისი ტერიტორიის მნიშვნელოვანი ნაწილი დღევანდელი თურქეთის რესპუბლიკის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილშია მოქცეული. საქართველოს შემადგენლობში დარჩენილი ჯავახეთი, დღევანდელი რეგიონალური დაყოფის მიხედვით სამცხე-ჯავახეთის რეგიონში შედის და: ახალქალაქის, ნინოწმინდის, ნაწილობრივ ასპინძის და ბორჯომის რაიონების ტერიტორიებს მოიცავს.

ჯავახეთი, როგორც საქართველოს ერთ-ერთი უძველესი, სრულიად გამორჩეული ისტორიის, ლანდშაფტისა და რელიეფის მქონე მხარე, უძველესი დროიდან მოყოლებული ყოველთვის ერთიანი საქართველოს მნიშვნელოვან პოლიტიკურ და ეკონომიკურ დასაყრდენს და სტრატეგიულად მნიშვნელოვან რეგიონს წარმოადგენდა, რომელიც მუდამ დასახლებული იყო ქართველებით, ძირითადად ადგილობრივი ჯავახებით.

ანტიკურ წყაროებში(Hჰეროდოტე, ქსენოფონტე, ჰერაკლე მილეთელი, ფტოლომეი, ურარტუს მეფის არგიშთი I-ის , ძვ წ. 785 წელის წარწერა) ჯავახეთი(“ზაბახა”) სხვა ქართულ პროვინციებთან ერთად ქართული სახელმწიფოს იბერიის შემადგენლობაშია მოხსენიებული. ფარნავაზის მეფობის დროიდან (ძვ. წ. აღ. IV-III ს.ს.) ჯავახეთი სამეფო ქვეყანად გადაიქცა ცენტრით წუნდა, რომელსაც მეფის მიერ დანიშნული ერისთავები განაგებნენ. ქართლის სამეფოში (ძვ. წ. ა III საუკუნე, ახ. წ. აღ. VI საუკუნის 30-იანი წლები) ჯავახეთი, კოლა და არტაანი წუნდის საერისთავოს სახით შედიოდნენ. X-ე საუკუნის მეორე ნახევრიდან, ჯავახეთი ეგრისის სამეფოს გამგებლობაში გადადის და მას ვარდანისძის გვარის წარმომადგენლები მართავენ. წუნდის _ როგორც საერისთავოს ცენტრის, დაცემის შემდეგ X საუკუნიდან მისი ფუნქცია გადადის თმოგვის ციხეზე. XI საუკუნეში ზემო ჯავახეთის ცენტრად ახალქალაქი გადაიქცა. XI-XIV საუკუნეებში ჯავახეთი კვლავ ერთიანი საქართველოს სამეფოს შემადგენლობაში იმყოფება.

საქართველოს სახელმწიფოებრივი ძლიერების ხანაში (XI-XIII საუკუნეები) ჯავახეთიც აღმავლობის გზას დაადგა: აშენდა უამრავი ქარვასლა, ხიდები, ეკლესია-მონასტრები, სამეფო რეზიდენციები. XII საუკუნიდან სამეფო დომენად ქცეულ მხარეს თორელთა ფეოდალური საგვარეულოს წარმომადგენლები განაგებდნენ. XV საუკუნიდან ჯავახეთს სამცხის მთავრები _ ჯაყელები დაეპატრონენ და სამცხე-საათაბაგოს შემადგენლობაში მოაქციეს.

XVI საუკუნიდან ჯავახეთის ნაწილი, სამხრეთ საქართველოს სხვა ტერიორიის ნაწილთან ერთად ოსმალებმა დაიკავეს: ჯავახეთის ქართული მოსახლეობის ერთი ნაწილი ქვეყნის შიდა რეგიონებში _ ქართლსა და იმერეთში გადასახლდა, ადგილზე დარჩენილთა დიდმა ნაწილმა კი იძულებით ისლამი მიიღო. XIX საუკუნის I ნახევარში რუსეთის მიერ მესხეთის ნაწილის თურქებისათვის წართმევის შემდეგ, საქართველოს ამ გამორჩეულ მხარეში, უკვე რუსეთის იმპერიისათვის სასურველი მიზნების განხორციელება დაიწყო. Aმისი მაჩვენებელი იყო-ადგილობრივი გამაჰმადიანებული მოსახლეობის განდევნა და თურქეთიდან დევნილი სომხების და რუსეთის იმპერიის შიდა რაიონებიდან გადასახლებული რუსულ მოსახლეობის _ სექტანტ დუხობორების კომპაქტურად ჩამოსახლება. Eეს პროცესი საუკუნეზე მეტ ხანს გაგრძელდა.

ანტიკური დროიდან მოყოლებული, ჯავახეთის მოსახლეობა როგორც რაოდენობრივად, ისე შემადგენლობით მუდამ იცვლებოდა. Aუცილებლად უნდა აღინიშნოს, რომ ამის მიხედავად, ჯავახეთი ეროვნულობით, ენითა და კულტურით ყოველთვის ქართულ სამყაროდ რჩებოდა. მხოლოდ მე-19 საუკუნის პირველი ნახევარიდან დაწყებული, რუსეთის იმპერიის მიერ გამიზნულად გატარებული ღონისძიებების შედეგად რადიკალურად შეიცვალა ჯავახეთის დემოგრფიული მდგომარეობა და ამ ნიადაგზე, ჯავახეთის ძირძველი-ქართული მოსახლეობა საკუთარ მიწაწყალზე ეთნიკურ უმცირესობაში აღმოჩნდა. ამ დროიდან გაჩნდა სამცხე-ჯავახეთში სომხური სეპარატიზმის პრობლემაც, საფრთხე შეექმნა ჯავახეთში ასე უხვად შემორჩენილ ქართულ ისტორიულ ძეგლებს, ამ კუთხის ყალბი ისტორიების შეთხზვა და გავრცელება დაიწყო.

ქართულ მიწა-წყალზე ორი ეთნოსის თანაცხოვრება რამდენად რთულია? ჯავახეთში მოსახლე ქართველები და სომხები როგორ ურთიერთობაში არიან?

– ზემოთ აღნიშნული მოვლენებიდან მოყოლებული, სომხეთში მოკალათებული ექსტრემისტული ელემენტების მიერ, სეპარატისტული გამოხდომები არაერთხელ იქნა პროვოცირებული. მათი მიზანი, ამ წმინდა ქართული ტერიტორიის, დედასამშობლოსგან ჩამოცილება იყო. საბედნიეროდ, ჯავახეთის სომხური მოსახლეობის აბსოლიტური უმრავლესობა, ყველა ამ მცდელობასა და პროვოკაციას არ აჰყვა. მათ მეზობელ და მეგობარ ხალხთან ქართულ მიწაზე მშვიდობიანი თანაცხოვრება და კეთილმეზობლობა დიდი ხანია ისწავლეს. ჯავახეთის სომეხი მოსახლეობის გარეშე ძალების მიერ სეპარატისტული მიზნებით პროვოცირება დღესაც გრძელდება, მაგრამ აქ მაცხოვრებელ ყველა ეროვნების ხალხს ჰყოფნის გონიერება, მრავალსაუკუნოვანი ქართულ-სომხური მეგობრობა, არ გაართულოს და გააფუჭოს.

აქვე მინდა აღვნიშნო, რომ ჯავახეთში არსებული დღევანდელი დემოგრაფიული სურათი ხელოვნურადაა შექმნილი და, არამც და არამც, ჯავახეთის ისტორიული და ადმინისტრაციული კუთვნილების ეჭვქვეშ დაყენების საბაბი არ შეიძლება იყოს.

ჯავახეთი – ჯავახების საცხოვრებელი მხარე და საქართველოს განუყოფელი ისტორიული კუთხეა. ჯავახები – მხოლოდ და მხოლოდ, ისტორიული ჯავახების შთამომავლები, ჯავახეთში მცხოვრები ადგილობრივი ქართველი მოსახლეობის წარმომადგენლები და მათი შთამომავლები არიან! არავის არ აქვს ამ ტერმინების გაყალბების და მითვისების უფლება!

როგორი მდგომარეობაა ჯავახეთის სოფლებში?

– დღეისათვის, ჯავახეთის დაახლოებით 390 სოფლიდან, 280-მდე ნასოფლარადაა ქცეული, ხოლო დასახლებული 116 სოფლიდან, მხოლოდ 35-ში ცხოვრობენ ქართველები (ბევრ მათგანში, სომხებთან ერთად). დანარჩენი სოფლები მთლიანად სომხებით და მცირედით დუხობორებით და ბერძნებითაა დასახლებული.

მოგეხსენებათ, ქართველთა დიდი ნაწილი ჯავახეთს, ფაქტობრივად, არ იცნობს. რომელია ის კულტურული თუ ისტორიული ძეგლები, რომელთაც ყოველი ქართველი უნდა გაეცნოს?

– ჩვენი თანამემამულეების დიდ ნაწილში, ჯავახეთის მიმართ გაუცხოება დღესაც შეიმჩნევა, ამას თავისი ობიექტური და სუბიექტური მიზეზები აქვს. უპირველესად, ეს ისტორიული ფაქტორებითაა განპირობებული. მას მერე, რაც მე-17 საუკუნიდან მოყოლებული სამხრეთ საქართველო ე. წ სამცხე საათაბაგო მთლიანად თურქებმა დაიპყრეს და ორ საუკუნეზე მეტი ხნით დედა სამშობლოს ჩამოაცილეს, გააქციეს ან გაამაჰმადიანეს ადგილობრივი მოსახლეობის დიდი ნაწილი და ადგილზე დარჩენილი გმირი ხალხი ქართულ სივრცეს საუკუნოდ ჩამოაშორეს. რუსების მოსვლის შემდეგ კი, ჯავახეთი არაქართული მოსახლეობით გაივსო და ჭარბი სომეხი მოსახლეობის გამო ჯავახეთი და ჯავახი თითქმის სომეხის სინონიმად აქციეს. მერე იყო და ე. წ მუსულმანი ქართველობა 1944 წელს მესხეთის მიწაწყლიდან აყარეს და შუა აზიაში გადაკარგეს. მათი უკან მობრუნების შიშით სამცხეში, აწყურთან სასაზღვრო ზოლი გააკეთეს და ეს რეგიონი დანარჩენი საქართველოსგან უკვე “შლაგბაუმით” ჩამოაცილეს. ასეთი მიზეზების გამო ჯავახეთში დარჩენილი მცირერიცხოვანი, მართლაც გმირი ქართული მოსახლეობა დანარჩენ საქართველოს თითქმის მთლიანად დაავიწყეს. დასამალი არაა, რომ დღესაც ბევრმა ქართველმა წესიერად არც იცის სადაა ჯავახეთი ან რომელი მუნიციპალიტეტის ტერიტორიებს მოიცავს. არ იციან, საერთოდ კიდევ თუ ცხოვრობს ქართველობა, წარმოდგენა არა აქვთ ისტორიული ჯავახეთის საზღვრებზე. ვერც კი დაუჯერებიათ, რომ თმოგვი, ხერთვისი, ვარძია თუ კუმურდო- ქართული კულტურისათვის უმნიშვნელოვანესი ძეგლები, სწორედ, ჯავახეთის მიწაზეა. ამათ გარდა, ჯავახეთში კიდევ უამრავი ქართული ისტორიულ-კულტურული ძეგლია: სამსარის მონასტერი, ღრტილას, ბოჟანოსა და დლივის ქართველ მეფეთა საზაფხულო სადგომები, ახლაქალაქის ციხე, თონთიოს ხიდი, ფოკანის, განძანისა და საღამოს მონასტრები, გავეთი და ქარზამეთი, აბულისა და შაორის მეგალითური ციხეები, რომელი ერთი ჩამოვთვალო, ყველა მათგანი ჩვენი ქართული ისტორიის- ჯავახეთში მჩქეფარე ტალღის დასტურია.

სამცხე-ჯავახეთს ტურისტები რამდენად სტუმრობენ და, ზოგადად, განვითარებულია თუ არა ტურისტული ბიზნესი ქვეყნის ამ რეგიონში?

– სამცხე-ჯავახეთს უდიდესი ისტორიული წარსულის, განუმეორებელი ბუნებრივი ლანშაფტისა და ისტორიული ძეგლების სიუხვის გამო, ტურისტული პოტენციალი ნამდვილად აქვს. ბოლო წლებში, ინფრასტრუქტურის განვითარებამ, გზების მშენებლობამ და ჯავახეთისა და ბორჯომ-ხარაგაულის დაცული ტერიტორიების დაარსებამ, ტურიზმის განვითარებას შეუწყო ხელი. ვარძია და მისი ხეობა, მთელ საქართველოში, ერთ-ერთი ცნობადი და მიმზიდველი ტურისტული მარშრუტია. ასევე, სამთო ტურიზმიც ვითარდება-აბულ-სამსარის ქედი და იქ არსებული ულამაზესი ტბები ამის დიდ საშუალებას იძლევა.

და ბოლოს, რა პრობლემების წინაშე დგას ჯავახი მოსახლეობა და როგორ შეიძლება ვებრძოლოთ მათ?

– ჯავახეთში იგივენაირი სოციალური და ყოფითი პრობლემებია, რაც დანარჩენ საქართველოში, ეროვნული საკითხით აპელირება უნაყოფოა . თუ იქნება სახელმწიფოს ნება და სათანადო დონეზე განვითარდება ინფრასტრუქტურა, ამ კუთხეში ტურიზმისა და სოფლის მეურნეობის განსავითარებლად დიდი პოტენციალია. ჯავახეთის მადლიანი მიწა ამის ყველანაირ შესაძლებობას იძლევა. ამით ერთნაირად იხეირებს აქ მაცხოვრებელი ყველა ეროვნების მოსახლეობა და სეპარატიზმის არსებობასაც ყველანაირი ნიადაგი გამოეცლება.

Share4Tweet3

ახალი ამბები

„ძალიან ვიკავებდით თავს ამ ამბის გასაჯაროებისგან“ – რას წერს გიორგი ცქიტიშვილის დედა ხვიჩა კვარაცხელიაზე
ახალი ამბები

„ძალიან ვიკავებდით თავს ამ ამბის გასაჯაროებისგან“ – რას წერს გიორგი ცქიტიშვილის დედა ხვიჩა კვარაცხელიაზე

11/16/2026
თელავში შვილმა დედის მოკვლა სცადა
ახალი ამბები

თელავში შვილმა დედის მოკვლა სცადა

11/15/2026
„გურიკას საქმეზე შეგნებულად ვართ ჩუმად. ამ დღეებში, არაერთი უცნაური რამ მოხდა…“ – რას წერს ჟურნალისტი
ახალი ამბები

„გურიკას საქმეზე შეგნებულად ვართ ჩუმად. ამ დღეებში, არაერთი უცნაური რამ მოხდა…“ – რას წერს ჟურნალისტი

11/12/2026
„სხვა გზა არ მაქვს, ნატა… ძალიან არ მინდოდა…“ – თამუნა მუსერიძე
ახალი ამბები

„სხვა გზა არ მაქვს, ნატა… ძალიან არ მინდოდა…“ – თამუნა მუსერიძე

11/12/2026
ტარიელ კაკაბაძე მიმართვას ავრცელებს
ახალი ამბები

ტარიელ კაკაბაძე მიმართვას ავრცელებს

11/12/2026
შოვში ტრაგედიის დროს დაღუპულთა ხსოვნის ტაძრის მშენებლობა დაიწყო და  ტაძრის საძირკველი ეკურთხა
ახალი ამბები

შოვში ტრაგედიის დროს დაღუპულთა ხსოვნის ტაძრის მშენებლობა დაიწყო და ტაძრის საძირკველი ეკურთხა

11/11/2026

საინტერესო

პირველკლასელთა რეგისტრაცია იწყება

11 years ago
ხაშურში ორ არასრულწლოვანს მანქანა დაეჯახა – მათი მდგომარეობა სტაბილურად მძიმეა

“35 წლის არის ყვე­ლა­ზე უფ­რო­სი, უმ­ცრო­სი კი 22 წლის” – ახალი დეტალები წალკაში მომხდარ უმძიმეს ავარიაზე, რომელსაც 4 ახალგაზრდა ემსხვერპლა

2 years ago

მუნიციპალურ ტრანსპორტში საფასურის გადახდას მგზავრები ყველა საბანკო ბარათით შეძლებენ

8 years ago

სურსათის ეროვნულმა სააგენტომ თბილისში გენმოდიფიცირებულისურსათი გამოავლინა

11 years ago

ახალი ამბები

„საოცარი ოჯახი გაუბედურდა… ჩვენი მარიამი შეეწირა ამ საშინელ ავარიას, მისი დაც ძალიან მძიმედ არის…“ – რა ხდება ცნობილი ავარიაზე, რომელსაც 3 ადამიანი ემსხვერპლა
ახალი ამბები

„საოცარი ოჯახი გაუბედურდა… ჩვენი მარიამი შეეწირა ამ საშინელ ავარიას, მისი დაც ძალიან მძიმედ არის…“ – რა ხდება ცნობილი ავარიაზე, რომელსაც 3 ადამიანი ემსხვერპლა

11/19/2026

ხაშური-ბორჯომის გზაზე, სოფელ ქვიშხეთთან მომხდარ ავარიას სამი ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა. როგორც ცნობილი ხდება, ავარიის შედეგად მსუბუქ ავტომობილში მყოფი ერთი ოჯახის...

მეტის ნახვაDetails
„ჩვენ წინ მოხდა… არ ვიცი, ამაზე საშინელება რა არის“ – რას წერენ თვითმხილველები ავარიაზე, რომელიც მსხვერპლით დასრულდა

„ჩვენ წინ მოხდა… არ ვიცი, ამაზე საშინელება რა არის“ – რას წერენ თვითმხილველები ავარიაზე, რომელიც მსხვერპლით დასრულდა

11/19/2026
თბილისში ჯგუფურად ჩადენილი ძარცვისა და ქურდობის ბრალდებით ოთხი არასრულწლოვანი დააკავეს

თბილისში ჯგუფურად ჩადენილი ძარცვისა და ქურდობის ბრალდებით ოთხი არასრულწლოვანი დააკავეს

11/18/2026
არასრულწლოვანი გააუპატიურა და მოკვლით ემუქრებოდა, თუ ვინმეს ეტყოდა – ბრალდებულს 18 წლით პატიმრობა მიესაჯა

არასრულწლოვანი გააუპატიურა და მოკვლით ემუქრებოდა, თუ ვინმეს ეტყოდა – ბრალდებულს 18 წლით პატიმრობა მიესაჯა

11/19/2026

კალენდარი

November 2026
M T W T F S S
 1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
30  
« Oct    

სიახლეები

  • „საოცარი ოჯახი გაუბედურდა… ჩვენი მარიამი შეეწირა ამ საშინელ ავარიას, მისი დაც ძალიან მძიმედ არის…“ – რა ხდება ცნობილი ავარიაზე, რომელსაც 3 ადამიანი ემსხვერპლა 11/19/2026
  • „ჩვენ წინ მოხდა… არ ვიცი, ამაზე საშინელება რა არის“ – რას წერენ თვითმხილველები ავარიაზე, რომელიც მსხვერპლით დასრულდა 11/19/2026
  • თბილისში ჯგუფურად ჩადენილი ძარცვისა და ქურდობის ბრალდებით ოთხი არასრულწლოვანი დააკავეს 11/18/2026

Categories

  • ანალიტიკა
  • ახალი ამბები
  • გამოკითხვების არქივი
  • განათლება და მეცნიერება
  • დიპ.დაიჯესტი
  • ეკონომიკა
  • ექსკლუზივი
  • ვიდეო
  • თბილისური ამბები
  • კატეგორიის გარეშე
  • კულტურა
  • მთავარი მოვლენები
  • მკითხველის ბლოგი
  • მოგზაურობა
  • მსოფლიო
  • პერსონა
  • პოლიტიკა
  • რელიგია
  • რჩევები
  • საზოგადოება
  • საინტერესო
  • სამართალი
  • სპორტი


© 2020 Created by

Welcome Back!

Login to your account below

Forgotten Password?

Retrieve your password

Please enter your username or email address to reset your password.

Log In

Add New Playlist

No Result
View All Result
  • მთავარი
  • პოლიტიკა
  • ექსკლუზივი
  • მსოფლიო
  • პერსონა
  • საზოგადოება
  • სპორტი
  • რელიგია
  • კატეგორიები
    • თბილისური ამბები
    • ბიზნესი და ეკონომიკა
    • სამართალი
    • ანალიტიკა
    • კულტურა
    • განათლება და მეცნიერება
    • მოგზაურობა
    • მკითხველის ბლოგი
    • რჩევები

© 2024 Created by