მსოფლიოს უამრავ ქვეყანაში ქალები აწყდებიან ბარიერებს, რომლებიც ხშირ შემთხვევაში საერთო, ზოგჯერ კი განსხვავებულია. გენდერული ნიშნით ჩაგვრას თან ერთვის სხვა ნიშნით ჩაგვრაც. მაგალითად, რელიგიური, ეთნიკური, რასობრივი და ა.შ. „აჭარაში მცხოვრებ მუსლიმ ქალთა საჭიროებების კვლევაში“, რომელიც „ქართველ მუსლიმთა კავშირის დაკვეთით“, We Research-ის მიერ არის მომზადებული, ნათქვამია, რომ აჭარაში მცხოვრები მუსლიმი ქალები ძირითადად გენდერული და რელიგიური ნიშნით არსებულ პრობლემებს აწყდებიან. აღნიშნულ კვლევაში 44 მუსლიმი ქალი მონაწილეობდა.
„მშობლები უწყობენ შვილებს ხელს, რა თქმა უნდა, მაგრამ მიუხედავად ყველაფრისა, არის კატეგორია მშობლების, რომლებსაც არ სურთ შვილებმა განათლება მიიღონ. ძირითადად, გოგოებთან მიმართებაში“ (ბათუმი).
„ჩემმა მამიდაშვილმა პირველად დაიფარა თავზე და აჩვენა ყველას, რომ ასე სწავლა შეიძლება, ამით ბევრს მისცა მაგალითი” (ბათუმი).
„კერძო სკოლაში ეს შემთხვევები ხშირია, იმიტომ რომ ის ორიენტირებულია მოსწავლეებზე და შენით ვერ მოიზიდავენ, პიარი არ იქნება კარგი, მაგის გამო, პრობლემა შეექმნებათ. არც ერთ დედას, არ მოეწონება თავდაფარებული მასწავლებელი” (ბათუმი).
მუსლიმი ქალების ეს სიტყვები კვლევიდან არის მოყვანილი (სტილი დაცულია). როგორც ამ კვლევის ავტორი ლელა ჯავახიშვილი „თბილისი თაიმსთან“ საუბარში ამბობს, მუსლიმი ქალები დისკრიმინაციას როგორც ფორმალურ, ასევე არაფორმალურ გარემოშიც აწყდებიან.
„აჭარაში მცხოვრები მუსლიმი ქალები, როგორც გენდერულ, ისე რელიგიურ დისკრიმინაციას აწყდებიან, რაც მათი პიროვნული, თუ პროფესიული განვითარებისთვის ხელის შემშლელია. მუსლიმი ქალები დისკრმინაციას აწყდებიან როგორც ფორმალურ, ასევე არაფორმალურ გარემოში. კერძოდ, მათივე ოჯახებსა თუ თემში. შეიძლება ითქვას, რომ აჭარაში მცხოვრები მუსლიმი ქალები, არ ერიდებიან საუბარს მთელ რიგ დაბრკოლებებზე, თუმცა თავიანთ თავს პრობლემის მომგვარებლად არ განიხილავენ და პასუხისმგებლობა სხვებზე გადააქვთ.“ – ლელა ჯავახიშვილი, კვლევის ავტორი.
კვლევის მიხედვით: „განათლების და დასაქმების პროცესში, დისკრიმინაცია ძირითადად მათი რელიგიური კუთვნილების გამო ხდება, რაც განსაკუთრებით მწვავედ დგას იმ ქალებისთვის, ვინც თავსაფარს ატარებს. რაც შეეხება პოლიტიკურ აქტივიზმს, აქ ფოკუს ჯგუფის მონაწილეებს, ძირითადად, საზოგადოების მხრიდან მათ სქესთან დაკავშირებით არსებული მოლოდინები აბრკოლებთ. შედეგები აგრეთვე აჩვენებს, რომ ქალებისთვის ნაკლებად არის ხელმისაწვდომი გასართობი აქტივობები, რაც განსაკუთრებით ნათლად ჩანს მაღალმთიანი დასახლებების შემთხვევაში. მდგომარეობას ართულებს ისიც, რომ ხშირად, ქალები თავს არიდებენ აღიარონ ამა თუ იმ დაბრკოლების არსებობა მათ ცხოვრებაში, პრობლემებისგან დისტანცირდებიან და მათ მოგვარებას სხვებს ანდობენ.“
„ერთ-ერთი დიდი პრობლემა, რომელიც კვლევისას გამოიკვეთა, ესაა თვითდისკრიმინაცია. ჩვენი ორგანიზაცია ატარებს სხვადასხვა ღონისძიებებს და ვმუშაობთ უშუალოდ თემის შიგნით პრობლემების აღმოსაფხვრელად.“ – დალი სოლომონიძე, ქართველ მუსლიმთა კავშირის ქალთა ფრთის ხელმძღვანელი.
მიუხედავად იმისა, რომ „ზოგადი განათლების შესახებ კანონის“ მიხედვით, მოსწავლეს, მშობელსა და მასწავლებელს კანონით დადგენილი წესით აქვთ რწმენის, აღმსარებლობისა და სინდისის თავისუფლება, ნებისმიერი ან არც ერთი რწმენისა თუ მსოფლმხედველობის ნებაყოფლობით არჩევის და შეცვლის უფლება. ასევე დაუშვებელია, მოსწავლეს, მშობელს და მასწავლებელს დაეკისროთ ისეთი ვალდებულებების შესრულება, რომლებიც ძირეულად ეწინააღმდეგება მათ რწმენას, აღმსარებლობას ან სინდისს (მუხლი 18.რწმენის თავისუფლება), დალი სოლომინიძე ამბობს, რომ ბევრი მაგალითი არსებობს იმის, რომლის დროსაც ეს მუხლი ირღვევა.
„როდესაც თავსაფარზეა საუბარი, ამ შემთხვევაში, მოსწავლის უფლებები უხეშად ირღვევა. განათლების სამინისტრო რეაგირებას არ ახდენს. მაგალითად, ყარაჯალაში გოგონას ჰიჯაბის მოხსნა მოუხდა. ასევე, ჩემი ნათესავის ბავშვი ტირილით მოვიდა, მასწავლებელმა შეურაცხყოფა მიაყენა. ხშირად არის მსგავსი შემთხვევები: ბავშვებს ეუბნებიან, რომ არ უნდა იყვნენ მუსლიმები, პირჯვარს აწერინებენ და ამბობენ, რომ ქართველი ნიშნავს მართლმადიდებელს.“ – დალი სოლომონიძე.
დალი სოლომონიძე ამბობს, რომ საჯარო დაწესებულებებში დისკრიმინაციის მაგალითები არ ჰქონია, რადგან სამსახურის ძებნა არ უცდია და მუშაობა პირდაპირ ამ ორგანიზაციაში დაიწყო. უარყოფით რეაქციას კი საზოგადოებიდან და სოციალური ქსელიდან იღებს:
„როდესაც რამეს ვამბობ, მეუბნებიან, რომ სიმართლეს არ ვლაპარაკობ და ასეთი ფაქტები არ ხდება, თუმცა ჩემს სიმართლეს განთავსებული კომენტარებიც ამტკიცებს.“ – დალი სოლომონიძე.
სად არის პრობლემის მოგვარების გზა?
კვლევის ავტორი, ლელა ჯავახიშვილი: „აჭარაში მცხოვრებ მუსლიმ ქალთა საჭიროებების კვლევის“ მონაწილეების წინაშე მდგარი გამოწვევებისა და პრობლემების ანალიზის შედეგად თემატური რეკომენდაციები შემუშავდა. კვლევის ავტორმა ლელა ჯავახიშვილმა აღნიშნა, რომ ეს რეკომენდაციები გარკვეულწილად შეთავაზებაა პრობლემების მოგვარების გზების ძიებისას.
„კვლევაში წარმოდგენილ პრობლემათა სპექტრის გარდაქმნაში სახელმწიფოს როლი დიდია. განათლების სამინისტროს უშუალოდ ეხება ის პრობლემები, რომლებიც ბაღებთან, სკოლებთან და უმაღლეს სასწვალებლებთან მიმართებით აჭარაში მცხოვრებ ქალებს აქვთ. სახალხო დამცველის აპარატის აქტიური მუშაობა ხელს შეუწყობს რიგი პრობლემების აღმოფხვრას. დასაქმების საკითხიც უფრო მეტად გადაიჭრება, თუ ამაში სახელმწიფოც შეიტანს თავის წვლილს და იზრუნებს, რომ მუსლიმ ქალებს ურთულესი ბარიერები არ შეხვდეთ წინ. ასევე სახელმწიფოს შეუძლია იზრუნოს იმაზე, რომ ამ ქალებმა ზუსტად გააცნობიერონ, თუ რას მოიცავს პოლიტიკური და სამოქალაქო ჩართულობა, რათა მათი რესურსი უკვალოდ არ გაქრეს. ადგილობრივ ხელისუფლებას კი, უპირველეს ყოვლისა, ევალება მოაწესრიგოს ინფრასტრუქტურა და სოციალური ცხოვრების რეალიზებისთვის მინიმალური პირობები შეუქმნას, განსაკუთრებით, მაღალმთიან აჭარაში მყოფ ქალებს. უპირველეს ყოვლისა, საზოგადოების გაწყობები უნდა შეიცვალოს, ცნობიერების ამაღლებაა ამოსავალი წერტილი, მაგრამ არანაკლებ მნიშვნელოვანია სახელმწიფოს შესაძლო წვლილი ამ საქმეში.
ასევე მნიშვნელოვანია, დამსაქმებლების ცნობიერების ამაღლება ადგილობრივ დონეზე, რაც შესაძლებელია განხორციელდეს ადგილობრივი მუნიციპალიტეტის ან არასამთავრობო ორგანიზაციების ინიცირებით. მუსლიმ ქალთა პოლიტიკური ჩართულობის გასაზრდელად, აუცილებელია ქალთა გაძლიერება და გენდერული როლების გადააზრება, რაშიც მნიშვნელოვანი როლი შეიძლება შეასრულოს ქალთა საკითხებზე მომუშავე, ადგილობრივი არასამთავრობო ორგანიზაციების მიერ ორგანიზებულმა ცნობიერების ამაღლების კამპანიებმა.“ – ამბობს ლელა ჯავახიშვილი.
ნინი მაზიაშვილი
