მიუხედავად იმისა, რომ ინგრევა სტერეოტიპი იმის შესახებ, რომ შვილის აღზრდა მხოლოდ დედის საქმეა, მაინც არსებობს მშობლებს შორის როლების განაწილების პრობლემა, რაც ბავშვის განვითარებაზე ცუდად აისახება. სწორედ ამ პრობლემასა და ბავშვის აღზრდაში მამის აქტიური მონაწილეობის შესახებ The Tbilisi Times-ს ფსიქოლოგი ნინო კერესელიძე ესაუბრა.
თქვენი აზრით, რა როლი აკისრია მამას შვილის აღზრდაში? რა პასუხისმგებლობას უნდა გრძნობდეს ის შვილის წინაშე?
– ბავშვის პიროვნებად ფორმირებაში თანაბრად ღირებულია დედისა და მამის ჩართულობა. მამასთან მაღალი ინტერაქციული ჩართულობით გამორჩეული ჩვილები ავლენენ თამაშისა და მზრუნველობითი აქტივობების მაღალ დონეს, უფრო ჭკვიანები ხდებიან, აქვთ მაღალი IQ. მამას, ისევე როგორც დედას, ბავშვის წინაშე თანაბარი პასუხისმგებლობა აქვს, რაც გულისხმობს თანაბარ ჩართულობას როგორც ბავშვის აღზრდის საკითხებში, ასევე ემოციურ მხარდაჭერას.
მამის ჩართულობა დაკავშირებულია ბავშვების საერთო სოციალურ კომპეტენციასთან და მათ ინიციატივიანობასთან… ეს გავლენა იწყება ადრეული ბავშვობიდანვე.
როგორ უნდა მოხდეს ბალანსის დაცვით როლების განაწილება დედასა და მამას შორის და რა განსხვავებაა მათ შორის?
– მნიშვნელოვანია რომ თავიდანვე იყოს განაწილებული როლები, ვინ რა საკითხზეა პასუხისმგებელი, მაგრამ ეს არ გულისხმობს სხვადასხვა სიტუაციებში ერთმანეთის ფუნქციების და როლების არ შეთავსებას. მთავარია ორივე მშობელმა გაატაროს მაქსიმალურად ბევრი დრო შვილთან, რაშიც ვგულისხმობ თამაშით ჩართულობას და არა უბრალოდ ბავშვთან ერთად ერთ ოთახში უბრალოდ ყოფნას და საკუთარი საქმის კეთებას.
ვერ ვიტყვი, რომ როლებს შორის რამე არსებითი განსხვავებაა, რა თქმა უნდა, მაშინ როდესაც ორივე იყენებს ერთიდაიგივე აღზრდის სტილს. თუმცა არის შემთხვევები, როდესაც მამის ჩართულობა იმ დონისაა, რომ ჯობია მხოლოდ დედამ აღზარდოს შვილი. რიგ შემთხვევებში დედა მხარდამჭერად გვევლინება და მამას „დამსჯელის“ ფუნქცია აქვს, რაც ასევე გაუმართლებელი და დასაგმობია.
ზოგჯერ დედები არც კი აძლევენ მამებს საშუალებას აქტიურად ჩაერთონ, არ აღიარებენ მათ კომპეტენციას ბავშვზე ზრუნვის სფეროში. თუ დედა ინაწილებს შვილის აღზრდის პასუხისმგებლობას მამასთან, აღიქვამს კომპეტენტურ მშობლად, აქეზებს და მხარს უჭერს მას, მამას უკეთესად გამოსდის მშობლის როლის შეთავსება.
ცხადია, ბავშვის აღზრდის პროცესში მამების მხოლოდ ფიზიკური ჩართულობა თავისთავად არ არის პოზიტიური შედეგების გარანტი. ეფექტურობას მნიშვნელოვნად განსაზღვრავს სხვადასხვა ფაქტორები, უპირველეს ყოვლისა მშობლობის უნარები, ის მიდგომები და ტექნიკები, რასაც მამა იყენებს შვილების აღზრდისას. არასწორმა აღზრდის სტილმა და ტექნიკებმა შესაძლოა არათუ პოზიტიური, არამედ ნეგატიური გავლენა მოახდინოს ბავშვის განვითარებასა და კეთილდღეობაზე. შესაბამისად, მშობლობის პოზიტიური მიდგომების ათვისება და გამოყენება მნიშვნელოვანია როგორც დედებისათვის, ისე მამებისათვის.
რა პრობლემები შეიძლება შეუქმნას ბავშვს აღზრდისას მამის პასიურობამ?
გარკვეულ ასაკში აუცილებელია მამის ხატის არსებობა და ამ დროს სიფრთხილეა საჭირო, რომ მას არ ულანძღონ მამა, რომელიც არსებობს, მაგრამ წასულია. სჯობს, სიფრთხილით მოვეკიდოთ მამის გაიდეალებას ან პირიქით, გაუფასურებას. ერთიც და მეორეც გარკვეული სახის პრობლემებს ქმნის. 6-7 წლის ასაკში საჭიროა, ბავშვს ჯანსაღი მამის ხატი ჰქონდეს, ხანდახან ბაბუები ანაცვლებენ მამებს და ბავშვებსაც მათ მიმართ აქვთ მიმბაძველობის განცდა.
ჯერ კიდევ არსებობს სტერეოტიპული შეხედულება იმის შესახებ, რომ ბავშვის აღზრდა მხოლოდ დედის მოვალეობაა და მამა ნაკლებად უნდა ერეოდეს მასში. თქვენი აზრით, როგორ შეიძლება შევცვალოთ ეს წარმოდგენა საზოგადოების გარკვეულ ჯგუფში?
– აუცილებელია მეტი განათლება და სოციალური აქციები ამ საკითხთან დაკავშირებით, მნიშვნელოვანია რომ ყველა ადამიანამდე მივიტანოთ ინფორმაცია, რომ მამა და დედა თანაბარი უფლების და მოვალეობების მქონე მშობლები არიან. მამა ისევეა შვილის ფიზიკურ და ფსიქიკურ კეთილდღეობაზე პასუხისმგებელი, როგორც დედა. მისი როლი არსებითად მნიშვნელობანია ბავშვის განვითარებაში და როდესაც მამა ფიზიკურად არ არის გვერდით, მას მაინც აქვს განსაკუთრებული ადგილი ბავშვის ცხოვრებაში.
რას ურჩევდით მამებს, რომლებიც აღზრდის პასუხისმგებლობას კარგად ვერ იაზრებენ?
– სანამ გაქვთ იმის ბედნიერება, რომ გაიცნოთ თქვენი შვილი, დროს ნუ დაკარგავთ, დაუთმეთ თქვენი დრო ყველაზე ძვირფასებს ამ სამყაროში. მოექეცით ისე, როგორც თქვენ გინდათ, რომ მოგექცნენ, შეეცადეთ არ დატვირთოთ ასაკთან შეუსაბამო აქტივობებით. დატკბით ყოველი წუთით, რომელიც გაქვთ ამ პატარა არსებასთან ერთად. ბავშვობა არ მეორდება და იმ დანაკლისს, რომელსაც თქვენ თქვენი პასიურობით აჩენთ ბავშვის ცხოვრებაში, ვერასდროს ვერ შეცვლით და ვერ გამოისყიდით ძვირფასი საჩუქრებითა და ტკბილეულით. თქვენი ყურადღება ყველაზე დიდი საჩუქარია მათთვის.
აკაკი ალაგარდაშვილი
