თანამედროვე გლობალიზაციის ეპოქაში, როდესაც საზღვრები ფართოდ არის გახსნილი, თანდათან იზრდება ემიგრანტთა რიცხვი. ზოგადად შრომითი მიგრაცია ის პრობლემაა, რომელიც საქართველოს გასული საუკუნის 90-იან წლებში მოპოვებული დამოუკიდებლობის პირველივე წლებიდან აქტიური თანმდევია.
დღეს ხშირად საუბრობენ, რომ რეალურად ქვეყნიდან გამსვლელთა რაოდენობა ბევრად აჭარბებს უკან დაბრუნებულების რიცხვს.
ალბათ თითოელ ჩვენგანს ჰყავს ერთი ნათესავი მაინც, რომელიც დღეს ემიგრაციაში იმყოფება და საქართველოში დაბრუნებაზე ოცნებობს, თუმცა ხშირად ეს ოცნებადვე რჩება და შეუცნობელი ხდება ის ძალა, რომელიც ადამიანს აიძულებს სამშობლო და ოჯახი სამუდამოდ თუ არა, ხანგრძლივი დროით მაინც დატოვოს და უცხო ქვეყანაში, უცხო გარემოსა და ხალხში ადვილად ადაპტირდეს და უბრალოდ არსებობა გაუდვილდეს. ალბათ ეს ფიზიკური თვითგადარჩენისა და ოჯახის გადარჩენის მუხტი და ძალაა, რადგან ყველა დამეთანხმებით, რომ უზარმაზარი ნებისყოფა და გამძლეობა სჭირდება იმას, რომ დატოვო შვილი, ოჯახი, ქვეყანა და „გადაიხვეწო“ სრულიად უცხო გარემოში. ეს ერთგვარი რისკია, რადგან შრომითი მიგრაცია ხშირად არალეგალური ხასიათისაა და დაკავშირებულია უცხოეთში უკიდურეს დისკრიმინაციულ დასაქმებასა და ყოფასთან.
ზოგადად უმუშევრობა, რომელიც საქართველოში დღემდე სოციალურად ყველაზე მნიშვნელოვან და გადაუჭრელ პრობლემად რჩება, პირდაპირ აისახება ემიგრანტთა რიცხვაზე, შესაბამისად შრომითი მიგრაციის ძირითადი მიზეზიც სწორედ ეკონომიკური მდგომარეობის გაუმჯობესებაა. ამ აქტუალური პრობლემის კვალდაკვალ საინტერესოა, რა პოლიტიკა აქვს დღეს სახელმწიფოს ემიგრაციასთან მიმართებაში და კონკრეტულად, რას აკეთებს ქვეყანა მოსახლეობის გადინების შესაჩერებლად, ასევე საინტერესოა, რამდენია დღეს საქართველოში მიგრაციის პროცენტული მაჩვენებელი. ამ და სხვა აქტუალურ საკითხებზე „თბილისი თაიმსი“, საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს წარმომადგენელს, გიორგი ბუნტურს ესაუბრა.
რა გამოწვევების წინაშე დგას დღეს სახელმწიფო მიგრაციის მართვის თვალსაზრისით?
– ზოგადად მიგრაცია და კერძოდ შრომითი მიგრაცია თანამედროვე მსოფლიოს ერთ-ერთი უდიდესი გამოწვევაა. გამონაკლისი რა თქმა უნდა არც საქართველოა და იგი საქართველოს მოსახლეობისა და ხელისუფლებისათვის ერთ-ერთ ძირითად აქტუალურ პრობლემას წარმოადგენს. ბოლო 25 წლის მანძილზე იცვლებოდა მისი მასშტაბი, ინტენსივობა და მიმართულებები, თუმცა უცვლელია განმაპირობებელი ფაქტორები, ხასიათი, მასთან დაკავშირებული შედეგები და რისკები.
როგორია სახელმწიფო პოლიტიკა ემიგრაციასთან მიმართებაში და რას აკეთებს ქვეყანა მოსახელობის გადინების შესაჩერებლად?
– საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს შრომისა და დასაქმების პოლიტიკის დეპარტამენტის მიერ მომზადდა კანონპროექტი „შრომითი მიგრაციის შესახებ“, სადაც გათვალისწინებულია შრომითი მიგრაციის რეგულირებისათვის მინიმალურად აუცილებელი ნორმები. შრომითი მიგრაციის რეგულირება და დაცული შრომის ბაზარი კი ქვეყანაში უმუშევრობის შემცირების ერთ-ერთი მთავარი საშუალებაა.
სახელმწიფომ განსაკუთრებული ყურადღება უნდა დაუთმოს ქვეყნის ადამიანური რესურსების განვითარებას არა მარტო ადგილობრივი, არამედ საერთაშორისო შრომის ბაზრების მოთხოვნების შესაბამისად. სისტემატურად უნდა ხდებოდეს პოტენციური პარტნიორი სახელმწიფოების შრომის ბაზარზე არსებული სიტუაციისა და მოთხოვნების შესახებ ინფორმაციის მოპოვება და ანალიზი. ეს შექმნის წინაპირობებს ევროკავშირთან და სხვა ქვეყნებთან თანამშრომლობისათვის (ორმხრივი ხელშეკრულებები) სამუშაო ძალის ლეგალურად გაცვლისა და დროებითი შრომითი მიგრაციის სფეროში. ამ სფეროში დასაქმების კერძო სექტორის როლიც ასევე მნიშვნელოვანია.
რა არის საქართველოში შრომითი მიგრაციის ძირითადი მიზეზი?
– საქართველო შრომითი მიგრაციის თვალსაზრისით ემიგრაციული ხასიათის ქვეყანაა. საქართველოდან შრომითი ემიგრაცია ძირითადად სოციალურ-ეკონომიკური ხასიათის მიზეზებით (უმუშევრობა, დასაქმებიდან მიღებული შემოსავლების სიმცირე) არის განპირობებული. საქართველოში შრომითი ემიგრანტების ფულადი და სხვა სახის გზავნილები ხშირ შემთხვევაში აქ მყოფი მათი ოჯახის წევრებისთვის არსებობისა და თვითგარადჩენისათვის ერთადერთი საშუალებაა, რომ არა ეს ფულადი გზავნილები, საქართველოში მოსახლეობის სიღარიბის დონე არსებულზე ბევრად მაღალი იქნებოდა. ასეთი გზავნელების ზუსტი ციფრი უცნობია, თუმცა მსოფლიო ბანკის კვლევაზე დაყრდნობით, ქვეყანაში ყოველწლიურად მილიარდ ამერიკულ დოლარზე მეტი ფულადი გზავნილი შემოდის და მათგან, სავარაუდოდ, სწორედ ყველაზე დიდ ნაწილს შრომითი მიგრანტების გზავნილები შეადგენს.
ზოგადად მიგრაცია, სამართლებრივი სტატუსის მიხედვით, შეიძლება იყოს არალეგალური და ლეგალური. საინტერესოა ეხმარება თუ არა საქართელო საზღვარგარეთ მყოფ არალეგალებს და როგორ?
– საზღვარგარეთ მყოფი არალეგალების დახმარების ყველაზე ეფექტური საშალება მათი ლეგალურ ჭრილში გადაყვანაა, ანუ მათი უცხო ქვეყანაში ლეგალურად ყოფნისა და დასაქმების შესაძლებლობების შექმნა. ამ მიმართულებით საქართელოს მთავრობა აქტიურად მუშაობს სხვადასხვა ქვეყნებთან ცირკულარული მიგრაციის შესახებ საერთაშორისო ხელშეკრულებების გასაფორმებლად, რაც ხელს შეუწყობს ქართველ ემიგრანტებს უცხო ქვეყანაში ლეგალურად დასაქმებაში.
როგორც უკვე აღვნიშნე, შრომითი მიგრაცია პირდაპირ უკავშირდება არალეგალურ მიგრაციას და, შესაბამისად ტრეფიკინგს. რას აკეთებს სახელმწიფო იმისთვის, რომ ტრეფიკინგის რისკი მინიმუმამდე დავიდეს?
– შრომითი მიგრაცია არ შეიძლება პირდაპირ დავაკავშიროთ არალეგალურ მიგრაციასთან, ვინაიდან მიგრაცია საქართველოში, ისევე როგორც მთელს მსოფლიოში ატარებს როგორც ლეგალურ, ისე არალეგალურ ხასიათს. რაც შეეხება არალეგალურ მიგრაციას და მასთან დაკავშირებულ ტრეფიკინგის რისკებს, ამ პრობლემის გადაჭრის მთავარი საშუალება სწორედ მიგრაციული პროცესების რეგულირება და ქვეყანათაშორისი თანამშრომლობის გაძლიერებაა.
მიგრაციიდან დაბრუნებული საქართველოს მოქალაქეების უმეტესობისთის სამშობლოში დამკვიდრება მარტივი პროცესი არ არის და ხშირად პრობლემას წარმოადგენს. რას სთავაზობთ მათ სოციალური რეინტეგრაციის მიზნით?
– ქვეყანაში დაბრუნებული მიგრანტების რეინტეგრაცია რა თქმა უნდა არ არის მარტივი პროცესი, თუმცა ამ მიმართულებით საქართველოს სხვადასხვა სამინისტროები ახორიელებენ სარეინტეგრაციო პროგრამებს, რათა მაქსიმალურად ხელი შეუწყონ მათ რეინტეგრაციის პროცესში.
რა არის ძირითადი მიზეზი იმისა, რომ ქართველი ემიგრანტების უმეტესობა ქალია?
– ინფორმაცია იმის შესახებ, რომ ემიგრანტების უმეტესობა ქალია არ არის მართებული. მიუხედავად იმისა, რომ ემიგრაციაში მყოფი საქართველოს მოქალაქეების შესახებ ზუსტი ინფორმაცია არ არსებობს, სხვადასხვა კველევებზე დაყრდნობით ემიგრანტების უმეტესი ნაწილი მამაკაცები არიან.
როგორ ხედავთ ამ პრობლემების მოგვარების გზებს?
– მიგრაციის და კერძოდ შრომითი მიგრაციის რეგულირება და დაცული შრომის ბაზარი, ქვეყანაში ინვესტიციების გაზრდა, ადამიანური რესურსის განვითარება და ა.შ.
ყოველივე ზემოთხსენებული არის ამ პრობლემების მოგვარების საშუალებები და საბოლოო ჯამში, ეს ყველაფერი დადებითად აისახება ქვეყნის სოციალურ-ეკონომიკურ მდგომარეობაზე.
„თბილისი თაიმსი“ ასევე დაინტერესდა სტატისტიკით, კონკრეტულად სად ფიქსირდება ყველაზე მეტი ქართველი ემიგრანტი და ზოგადად, ოფიციალური მონაცემებით, რამდენი ქართველია დღეს ემიგრანტი? რაც არ უნდა გასაკვირი იყოს აღმოჩნდა, რომ არ არსებობს ამის შესახებ ოფიციალური მონაცემები, ხოლო შემდეგ კითხვაზე , თუ რა პირობებში ცხოვრობენ ქართველი ემიგრანტები და კონკრეტულად რა პრობლემების წინაშე დგანან ისინი, გიორგი ბუნტურმა გვიპასუხა, რომ ინფორმაცია ემიგრანტების უცხო ქვეყანაში ყოფნის პერიოდში მათ საცხოვრებელ პირობებსა და პრობლემებზე ინფორმაცია ხელმისაწვდომი მხოლოდ მათი ქვეყანაში დაბრუნების შემდეგ ხდება.
“თბილისი თაიმსი“ ასევე საუბრა რამდენიმე ემიგრანტს და შეეცადა იმის გარკვევას, აქვთ თუ არა მათ რაიმე სახის მხარდაჭერა საქართველოდან და ზოგადად აპირებენ თუ არა დაბრუნებას სამშობლოში.
„მე უკვე ოთხი წელია, რაც იზმირში ვცხოვრობ. გაჭირვების გულისთვის მყავს ორი შვილი და სამი შვილიშვილი საქართველოში დატოვებული, ასევე პირველი ჯგუფის ინვალიდი ქმარი, რომელიც 31 წელია შრომის უუნაროა. აქ საბედნიეროდ არ მაქვს პრობლემები, რადგან კარგ ოჯახში ვმუშაობ, მოხუცს ვუვლი, თუმცა საქართველოსგან მეც და ყველა ემიგრანტი ვითხოვთ დახმარებას, კერძოდ დასაქმებას. დღესვე წამოვიდოდი რამე სამსახური რომ მქონდეს“ – მარინე ირემაშვილი
„2002 წლიდან ირლანდიაში ვცხოვრობ, დუბლინში. იმ დროს, როცა მე საქართველოდან წამოვედი მიზეზი მხოლოდ ერთი იყო – უმუშევრობა. დაბრუნებაზე სულ ვფიქრობ, მაგრამ არ გამოდის. აქ ვმუშაობ როგორც უმეტესობა, მოუგვარებელი პრობლემები თითქმის არ გხვდება, რადგან აქ მყოფი ქართველები ერთმანეთს ვეხმარებით. საქართველოსგან დახმარება პირადად არ დამჭირვებია,მაგრამ კარგი იქნება თუ ჩვენს შვილებს დაეხმარებიან” – გიორგი
„მე ტოლვილი ვარ სენაკიდან და უკვე რვა წელია რაც ემიგრანტი ვარ, რადგან როდესაც რუსეთში შეწყდა ჩვენი სიარული დავრჩით შემოსავლის გარეშე. აქ ძიძად ვმუშობ. საქართველოდ სამწუხაროდ არანაირი მხარდაჭერა არ მაქვს, მათ საერთოდ არ აინტერესებთ ჩვენი ბედი, ამ დროს კი სამშობლოში დაბრუნებაზე ვოცნებობ და ვლოცულობ“ – თამუნა წულაია
ესაუბრა
ლაკო ბიტ-ბაბიკოვი
